* Agresión ao castro de Cervás (Ares)

O día 13 de febreiro de 2018, o investigador Luis S. Seoane máis eu asistimos a unha agresión ao castro de Cervás, no concello de Ares.

 

Trátase dun pequeno castro de forma ovalada, de 58 x 52 metros. Conserva unha liña de defensa composta por unha muralla polo oeste, sur e sur-este, cunha altura que oscila entre os 2 e os 7 metros, e terraplén no resto do perímetro.  

Durante os labores de desbroce dunha finca que forma parte do castro, a empresa que estaba a realizar os traballos utilizou, ademais de desbrozadoras manuais, maquinaria pesada (que está totalmente prohibido), para ser máis preciso vimos como un tractor de cadeas estaba a actuar sobre a propia muralla. As consecuencias, unha vez máis, nefastas: esa parte do castro sufriu uns danos irreparables.

Cando lle preguntamos aos traballadores se sabían que alí había un castro, contestaron que o descoñecían. Estráñanos porque, como se pode ver na foto, hai un cartel que pon claramente "Camiño do Castro". Con independencia de que os traballadores coñeceran ou non que aquilo era un sitio arqueolóxico protexido (está catalogado co código GA15004003), o que si está claro é que o propietario do terreo si o sabía. Ademais de estar catalogado pola Xunta de Galicia, tamén figura no PXOM do Concello de Ares, aprobado provisionalmente no ano 2017.

 

O día 14 presentamos denuncia ante o Servizo do Patrimonio Cultural na Coruña, preguntándolles si se solicitou autorización para a realización dos devanditos traballos xa que, segundo a Lei do Patrimonio Cultural de Galicia, aprobada no mes de maio de 2016, sen o permiso da autoridade competente en materia de patrimonio non se pode realizar ningún tipo de traballo na área de protección dun xacemento arqueolóxico que é de 200 metros. Ademais, a persoa ou persoas que solicitan unha actuación dentro da área dun ben protexido deben indicar na petición para que é (uso do terreo, tipo de cultivo, etc.).  

En resumo, solicitamos que a Administración actúe á maior celeridade para esclarecer os feitos, e de ser o caso concrete as responsabilidades que puideran derivarse da presente denuncia. Tamén llo comunicamos ao Concello de Ares.

Como se pode ver no visor xeográfico do Plan Básico Autonómico da Xunta de Galicia, delimitado por un círculo, sinálase claramente a contorna de protección do castro de Cervás.

 



Segundo a citada lei, as sancións para as faltas leves vai dende os 300 ao 6.000 euros, para as graves de 6.001 a 150.000 euros, e para as moi graves de 150.001 a 1.000.000 de euros. 

* Os primeiros petroglifos do Corgo

Recentemente, integrantes do Colectivo Patrimonio dos Ancares vimos de documentar os primeiros petroglifos do concello do Corgo. Foi no monte da Devesa, situado á esquerda da estrada provincial que vai dende Porcín, en Castroverde, ao Coto, no Corgo. Estes petroglifos non figuran nin no inventario da Xunta de Galicia nin no PXOM do Concello do Corgo polo que son inéditos.

 

Atopámolos, de forma casual, cando buscabamos a Pena do Zapato que, segundo a información que nos facilitaron dous homes da parroquia de Folgosa (Manolo e Alfonso), tiña un gravado con forma de zapato que quedou alí plasmado cando a pedra foi pisada por un mouro. Debido á mesta maleza que medra debaixo dunha plantación de piñeiros non conseguimos dar con ela. 

Os petroglifos que localizamos atópanse nunha gran pena, de xisto e cuarzo, que destaca na paisaxe, a uns 750 metros de altitude, a carón dun antigo camiño que comunicaba algúns lugares do Corgo, Castroverde e Baralla. Informáronnos que recibe o nome de Pena Galiña (como curiosidade, non moi lonxe está a Pena Curral). Trátase de dúas cazoletas gravadas na parte alta da rocha, nunha superficie lixeiramente inclinada. Ambas as dúas teñen un diámetro de cinco centímetros e un de profundidade. Presentan a particularidade de que da parte inferior parten uns sucos ou canles. Están orientadas cara o nacente

Chama a atención o soporte onde foron insculpidos, xisto e cuarzo (predominando este último), un material moi duro para traballar. Lembremos que para gravar os petroglifos o soporte máis común é o granito e, xa a moita distancia, a lousa. Na parte superior da pena tamén localizamos un tosco cruciforme, claramente de factura posterior realizado, en vez de por frotamento, cun obxecto metálico. É probable que a cruz se fixera para cristianizar un lugar pagano.

 

Dixéronnos que a pena era máis grande e que había máis gravados. Seguro que si, nun dos anacos que se desprendeu vimos outra coviña. 

Non resulta doado coñecer cando se fixeron estes petroglifos, se ben, ao ser realizados por abrasión (frotamento), poden situarse nalgún momento da Prehistoria, probablemente na Idade do Bronce, hai máis de 4.000 anos.  

As coviñas, ocos de planta redonda e sección semiesférica, son as representacións máis sinxelas, pero tamén as máis enigmáticas dentro do repertorio da arte rupestre galega. Dada a diversidade onde aparecen (en moitos casos asociadas a outros motivos de carácter xeométrico, naturalista, etc), temos que pensar que non terían un único significado: recipientes para ofrendas, lugares para recoller a auga que se utilizaría nalgún tipo de ritual, receptáculos para sacrificios, símbolos de carácter sexual feminino relacionados coa fertilidade, delimitadores de espazos sagrados ou lugares máxicos, etc. 

A descuberta xa foi comunicada ao Servizo do Patrimonio Cultural da Xunta de Galicia e ao Concello do Corgo para a súa catalogación e protección. Ao tratarse de gravuras ao aire libre xa pasan a ser consideradas como Ben de Interese cultural (BIC), gozando da máxima protección legal.

* Agresión a un BIC e novas mámoas en Outeiro de Rei

O día 1 de xaneiro de 2018, Brais Rodríguez Romero máis eu achegámonos ata o concello de Outeiro de Rei para documentar unhas mámoas non catalogadas. 

A primeira localízase na parroquia de Parada, non moi lonxe do núcleo de poboación, nun pastizal; ten unhas medidas aproximadas de 13 metros de diámetro, apreciándose claramente o cráter de violación; polo túmulo vense algunhas pedras que puideron formar parte da coiraza.

 

O segundo enterrramento atópase nos montes de Pascuais, tamén na parroquia de Parada. Duns 14 metros de diámetro, sobre o túmulo levantaron hai anos unha torreta metálica para medir a velocidade do vento por se o lugar era propicio para instalar uns muíños eólicos. Recentemente, as máquinas que se ven no lugar, que están a facer traballos de tala e transporte de eucaliptos, ao facer un camiño, cortaron a mámoa.

 

Un terceiro enterramento documentámolo preto da aldea de Maúnfe, na parroquia de Francos, nun gran pastizal coñecido co evocador nome de Leira das Medorras. O túmulo ten unhas medidas duns 13 metros de diámetro. Ao longo dos anos, debido aos traballos agrícolas, foi perdendo parte da masa tumular o que non impide que aínda se aprecie claramente. Segundo as referencias, había algunhas outras mámoas que foron destruídas.

 

Por último, dirixímonos cara a necrópole megalítica do Cordal de Acevedo, entre Parada e Martul, formada por preto dunha ducia de mámoas catalogadas, coa esperanza de que o Concello tivera limpo e sinalizado o único dolmen do municipio declarado BIC (Ben de Interese Cultural). Lamentablemente, o panorama co que nos atopamos alónxase moito dos nosos desexos, este enterramento, catalogado co número 1 da necrópole, continúa cuberto de maleza e sen sinalizar, e algún piñeiro xa cravou as súas raíces sobre o túmulo. Pero o máis grave é o camiño de factura recente que veñen de abrir con maquinaria pesada (cando o visitamos hai dous anos aínda non existía) que afectou á masa tumular. Esta mámoa conta coa singularidade de que un dos chantos graníticos que forman a cámara funeraria presenta unha figura antropomorfa de difícil interpretación que algúns autores identifican cunha especie de ídolo.

 

Como noutros casos, aquí non cabe alegar ignorancia, esta mámoa é coñecida por todas as persoas da zona. Como consideramos moi grave a agresión, con independencia das responsabilidades civís ou penais, vimos de presentar unha denuncia ante a Xunta de Galicia para que abra o correspondente expediente e se sancione aos autores coa máxima cuantía estipulada pola Lei do Patrimonio Cultural. Tamén lle preguntamos á Xunta de Galicia se no seu momento se solicitou o obrigado permiso para acometer os traballos, lembrándolle que nun ben deste tipo a área de protección é de 200 metros.

 

Nesta necrópole tamén puidemos comprobar que se está a utilizar como vertedoiro do lixo, así, entre outros, puidemos ver armarios, estanterías, inodoros, etc. 

 

Ao longo do concello de Outeiro de Rei están documentadas arredor 180 mámoas, cunha antigüidade superior aos 5.000 anos, que se atopan nun estado de conservación de regular a malo. Pola documentación e as referencias orais desapareceron máis de medio cento, e outro número importante sufre continuas agresións sen que se tomen as medidas máis elementais para evitalo. A única mámoa protexida e sinalizada forma parte da necrópole de Santa Mariña, xunto o parque empresarial. 

Segundo a citada lei, os Concellos tamén son responsables xa que teñen a obriga de protexer e conservar os bens patrimoniais que se atopen dentro do seu ámbito territorial.