* Valorización dunhas mámoas en Cervantes

Durante a penúltima semana do mes de outubro de 2016, unha brigada do Concello de Cervantes procedeu á limpeza da maleza que cubría varias mámoas da necrópole megalítica de Pena dos Mouros-Savane. En total limpáronse de forma manual, para non danalos, nove túmulos que entre os meses de febreiro e xullo deste ano, coa axuda inestimable do compañeiro, o axente forestal da zona Severino Orozco Carro, documentamos o Colectivo Patrimonio dos Ancares. 

Este cemiterio prehistórico de hai máis de 5.000 anos de antigüidade atópanse na Serra da Cortella, en montes comunais das aldeas de Folgueiroa e Savane, e que acollen un total de 13 mámoas (unha máis localizada durante os labores de limpeza) o que o converte nun dos grupos máis numerosos da provincia de Lugo, só detrás da necrópole de Lousada, en Xermade. 

Dende o Colectivo Patrimonio dos Ancares queremos amosar o noso agradecemento ao Concello de Cervantes polo seu interese en valorizar estes monumentos, e tamén aos comuneiros propietarios dos montes que están a facilitar a recuperación duns vestixios do noso máis remoto pasado. Agora estamos en conversas co Concello para proceder á súa sinalización. 

Os días 15 e 22 do vindeiro mes de outubro xa temos organizadas unhas visitas a esta necrópole. O mesmo día 22 tamén guiaremos aos compañeiros e ás compañeiras da Asociación Cultural Roxín Roxal de Betanzos ata os primeiros petroglifos localizados na comarca. 

MAPA DE SITUACIÓN DAS MÁMOAS

Para chegar ata a necrópole megalítica hai que tomar a estrada comarcal CP07-02 que vai dende a capital municipal, San Román, ata Quindous e O Piornedo. A visita pode iniciarse ao principio da estrada local que baixa cara Folgueiroa e Savane (hai sitio para aparcar). Un antigo camiño que sobe pola esquerda lévanos ata as primeiras mámoas que se atopan a man dereita do mesmo, case ao principio da penichaira. Volver onde deixamos o coche, cruzar a estrada local e, poucos metros máis adiante, coller un sendeiro que pola dereita nos achega ata outras mámoas. Continuando pola estrada comarcal citada máis arriba, a man dereita e antes de chegar ao cruce que baixa cara Vilar de Mouros, temos os outros túmulos situados entre a estrada e un cortalumes; a estes enterramentos pode accederse dende a propia estrada dende onde se abriron uns sendeiros.

Entre as primeiras e as últimas mámoas hai pouco máis dun quilómetro de nula dificultade. 

Dende o noso colectivo xa falamos co alcalde para sinalizar a necrópole. Ademais, fixémoslle saber que manter limpos de maleza os túmulos e accesos debe ter continuidade, non conformándonos con que todo sexa cousa dun día para quitarnos denriba.

Ata o momento documentamos trece enterramentos, ao menos cinco con restos de cámara megalítica. Oito atópanse en relativo bo estado de conservación (todos con cráter de violación) e cinco moi achandados polos buldozer do antigo ICONA. Os primeiros sinalizámolos no mapa en cor verde, os segundo en cor amarela.

Estas mámoas (necrópole co maior número de enterramentos da provincia de Lugo despois da de Lousada, en Xermade) contan coa singularidade de seren unhas das situadas a maior altitude de Galicia, case a 1.200 metros, cunha vista sobre a contorna verdadeiramente espectacular.  




* Agresión a mámoas en Oza-Cesuras e Ferrol

No mes de abril de 2016, o compañeiro Luis Seoane máis eu denunciamos ante Patrimonio e o Concello de Oza-Cesuras unha agresión a dúas mámoas dos Montes do Gato durante a tala de eucaliptos realizada con maquinaria pesada. Recentemente, outra mámoa sufriu outra agresión, pasando sobre ela unha máquina de cadeas. Xa no ano 2002, Antón Malde denunciara a agresión a varias mámoas da necrópole. 
 
 

Por outra parte, o día 5 de febreiro de 2015 denunciamos un novo atentado contra as mámoas de Mougá (Ferrol). Unha mámoa foi arrasada por unha desbrozadora de cadeas que a achandou case na súa totalidade, ao acondicionar o terreo para unha plantación de eucaliptos. Ao día seguinte comunicámolo ao Servizo de Patrimonio Cultural da Xunta de Galicia na Coruña. A principios do mes de abril de 2016, informamos doutro atentado a dúas novas mámoas desta necrópole, tamén debido a unha tala de eucaliptos. Hai uns días comprobamos que sobre outra mámoa da mesma necrópole plantaron eucaliptos, utilizando maquinaria pesada.

* Castro sen catalogar no Corgo

O día 19 de setembro de 2016, unha persoa do Corgo chamoume para amosarme unha moeda que cría romana. Quedamos ao día seguinte en Vilachá, na parroquia onde a atopara para, de paso, botarlle unha ollada ao sitio. Despois de limpala comprobamos que non era romana, tratábase dun cornado de cobre acuñado durante o reinado de Filipe IV. Foi entón cando dende o camiño onde estabamos observei entre a maleza o que me pareceu o parapeito dun castro do que non tiña coñecemento. Despois de percorrer o lugar xa non nos quedou dúbida algunha, tratábase, efectivamente, dun castro.

Ao chegar á casa consultei o PXOM do Concello do Corgo, aprobado definitivamente no mes de maio de 2015 e publicado no DOG o día 2 de xuño seguinte, comprobando que non figuraba no mesmo. Que non o recollera o PXOM chamoume bastante a atención debido a que se trata dun castro moi evidente. Ademais, preguntados os veciños (entre eles un dos propietarios dunha parte do asentamento), todos coñecían a súa existencia dende sempre.

Atópase entre a parroquia de Vilachá e a cercana aldea de Marce, esta xa na parroquia de Coeo, no concello de Lugo. Está situado nun terreo practicamente chan, a unha altitude de 470 metros. De forma ovalada, consta dun único recinto, cunhas medidas aproximadas de 120 por 90 metros, defendido en todo o seu perímetro por unha muralla de terra e pedras de bo tamaño que nalgúns tramos acada unha altura de máis de dous metros. A muralla estaba arrodeada por un foxo cunha anchura duns sete metros. Parte do foxo viuse afectado pola estrada local que pasa ao seu carón. En tempos, o interior do castro foi utilizado para labores agrícolas; na actualidade, unha parte está con piñeiros e a outra con eucaliptos, estes plantados recentemente o que provocou profundas gabias no terreo.

O castro recibe o nome de Margarida. Aquí, máis que descuberta trátase de documentalo xa que, como sinalei, é un castro de sobra coñecido polos veciños.

Ao día seguinte, por medio duns escritos presentados no rexistro da Xunta de Galicia, púxenno en coñecemento do Concello do Corgo e do Servizo do Patrimonio Cultural para que procedan á súa catalogación.