* Máis petroglifos en Cervantes

O día 22 de maio de 2017, integrantes do Colectivo Patrimonio dos Ancares localizamos unha nova estación con petroglifos no concello de Cervantes. Foi na parroquia do Pando, no monte de Grandas Longas situado a 1.364 metros de altitude, entre os ríos de Poso e Xunquiñas. Documentamos dúas rochas cunha cazoleta cada unha, unha con dúas cazoletas, e unha terceira con oito cazoletas. Esta última ten a particularidade de que dalgunhas coviñas parte unha canle, e dúas cazoletas comunícanse entre si. As súas medidas oscilan entre os 5 e 10 centímetros de diámetro e unha profundidade de entre 2 e 4 centímetros.

 

Este novo grupo de petroglifos atópase entre os do Teso de Acevedo e o Penedo Grande, localizados polo noso colectivo nos anos 2014 e 2016 respectivamente. Con esta nova estación son xa 16 as descubertas no concello de Cervantes.

Os achados foron comunicados ao Servizo do Patrimonio Cultural en Lugo para que proceda á súa catalogación.

O mesmo día tamén lle achegamos outro escrito a Patrimonio denunciando unha escavación furtiva na mámoa número 1 da necrópole megalítica da Pena dos Mouros, na parroquia de Dorna, en Cervantes.

* O relevo de Salcedo, ou como desentenderse do patrimonio

A principios dos anos setenta do pasado século, don Elías Valiña Sampedro mercoulle a un veciño de Salcedo, na Pobra do Brollón, un baixorrelevo en pedra que atopara reaproveitado nunha construción no ano 1951 (na parte superior esquerda figura gravado o ano 1952, cando foi recolocada no muro dunha casa). Como outros moitos obxectos, a peza foi adquirida por don Elías, con cartos públicos, para engordar o patrimonio do Cebreiro. Ata finais dos anos noventa estivo exposta na Hospedaría de San Xiraldo de Aurillac, reconvertida en mesón rexentado dende finais dos anos oitenta ata o seu peche por familiares do Cura do Cebreiro. Na actualidade a Hospedaría, propiedade da Igrexa, acolle os freires franciscáns que atenden o santuario.

 

Logo de varias pescudas para coñecer a procedencia exacta da peza e saber onde fora a parar despois do peche do mesón, enterámonos de que cando os familiares de Valiña Sampedro deixaron o negocio levaron o relevo canda eles, como se dunha herencia se tratara.

O día 8 de marzo de 2016 presentamos un escrito diante do Servizo do Patrimonio Cultural en Lugo para interesarnos se coñecían a súa existencia e se estaba catalogada. O 12 de abril recibimos contestación, indicándonos que si sabían do relevo pero que non figuraba no Inventario Xeral do Patrimonio Cultural de Galicia.

Ao día seguinte presentamos no Rexistro Xeral da Xunta de Galicia un informe coas nosas pescudas solicitando, ademais, a catalogación da singular peza. O mesmo día enviamos ao Bispado de Lugo o mesmo informe para que, como propietario, a reclamaran á familia.

Transocrridos seis meses dende a nosa petición sen recibir resposta da Xunta de Galicia, o día 8 de setembro requirímoslle se nos informara de como estaba o tema. Dende o Servizo do Patrimonio Cultural contestáronnos de que remitiran a nosa solicitude, xunto cun informe favorable dos seus arqueólogos, á Subdirección Xeral de Protección do Patrimonio Cultural en Santiago.

Dende a nosa primeira solicitude pasou máis dun ano e a Administración continúa sen dar sinais de vida. Sabemos que os procedementos do catálogo son lentos pero non cremos que resulten tan complexos, máis cando coñecen onde se atopa o baixorrelevo e, sobre todo, porque no seu momento xa os advertimos do grave risco de "desaparición" que corre. Mesmo sabemos que a peza ocasionou, pola súa posesión, algunha desavinza entre os familiares de don Elías Valiña.

O día 24 de abril de 2017 presentamos no Rexistro da Xunta un novo escrito, dirixido á Subdirección Xeral do Patrimonio Cultural, para que, á máxima urxencia, cataloguen o relevo. Ao mellor, cando vaian, xa é tarde. Evaporouse.

Por certo, dende o Bispado de Lugo, nin mú. Para eles todo o relacionado co santuario do Cebreiro é un asunto tabú. Nada queren saber: Cristo gótico, Virxe románica, ourivería, imaxinería, libros...

Mellor non abanear isto, dinnos: "Pasou tanto tempo", "As vosas denuncias só crean mala imaxe para o Cebreiro", "Ollo onde vos metedes". Mea culpa.

Un mes despois da solicitude dirixida á devandita Subdirección, o día 11 de maio, recibín un escrito da Dirección Xeral do Patrimonio Cultural comunicándome que solicitaron a colaboración da Facultade de Xeografía e Historia da Universidade de Santiago co fin de informar sobre a importancia e singularidade do relevo e a procedencia da súa inclusión no catálogo. Tanto este informe como o realizado polos servizos técnicos da delegación territorial da Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria de Lugo, coinciden no carácter enigmático da peza e a dificultade da súa interpretación, mesmo os seus trazos estilísticos e os elementos iconográficos tampouco permiten establecer a adscrición cronocultural da peza, ademais da ausencia dun contexto arqueolóxico impiden a súa correcta valoración histórica. Ante esta circunstancia, a Dirección Xeral solicitou a colaboración do Museo Arqueolóxico do Castro de Viladonga co fin de valorar a importancia do relevo polo que de momento estase á espera do seu informe.
 
 

Para saber máis sobre o relevo, ver:



* Premio de investigación do Concello de Cervantes 2017

O día 21 de abril de 2017, o Concello de Cervantes, coincidindo coa celebración do Día do Libro (adiantouse dous días por caer en domingo), fixo entrega do Premio de Investigación "Cervantes Saavedra" que convoca cada dous anos. Esta é a terceira edición. A convocatoria fíxose pública no Boletín Oficial da Provincia de Lugo o pasado 19 de decembro. O prazo para entregar os traballos rematou o 28 de febreiro. 

O traballo tiña que incluír, ao menos, a descrición xeográfica e hidrográfica do término municipal de Cervantes, os monumentos megalíticos, petroglifos, castros, asentamentos, minas e vías de época romana, o monacato, o feudalismo, os foros, a desamortización, a Guerra da Independencia, as Guerras Carlistas, o agrarismo, a emigración, a represión da ditadura franquista, a arquitectura civil e relixiosa, etnografía, folclore, lendas, tradicións, toponimia, actividade socio-económica, etc. Moita tea para prazo tan cativo.

Malia dificultade para facer unha Historia de Cervantes (diso se trataba), a documentalista Pilar Carpente máis eu decidimos poñernos mans á obra. Os centos de quilómetros percorridos ao longo de cinco anos polo municipio resultara frutífero.

Uns días antes de expirar o prazo rematamos, sorprendidos polos case 500 folios que conseguiramos encher. Non fora unha tarefa fácil, pero aínda que non resultaramos gañadores, merecera a pena.

O día 11 de abril comunicáronnos que o xurado, por unanimidade, decidira outorgar o premio á obra Cervantes, un concello con historia. O noso traballo. Traballo que quedaría orfo se non for polas persoas que ao longo dos anos nos acompañaron e guiaron ata os sitios, contáronnos historias, facilitáronnos documentación... Vaia para elas o noso agradecemento.

Nos vindeiros meses publicarase o libro.

  

* Agresión aos petroglifos do Pé da Mula (Mondariz)

Os petroglifos do Pé da Mula sitúanse nos montes do Costal, parroquia de Sabaxáns (Mondariz). Trátase dunha das superficies graníticas con arte rupestre máis importantes de Galicia, ocupando unha superficie de 200 metros cadrados onde se poden ver zoomorfos, círculos concéntricos,  unha posible esvástica, coviñas, cruces e outros motivos, salientando no conxunto dous labirintos, un deles de 1,70 metros de diámetro o que o convirte, ata o momento, no máis grande de Galicia de todos os que están documentados. 

Lamentablemente, a pesares de gozar da máxima protección legal (BIC), o día 15 de abril de 2017, cando me acheguei ata o sitio, comprobei que os milenarios petroglifos sufriron unha brutal agresión. Recentemente, uns desaprensivos resaltaron os erosionados motivos, non xa con xiz (que tampouco se pode facer) senón cunha pedra, ocasionándolles serios danos.

 

Durante máis de dez anos, os gravados sufriron bastante desgaste xa que sobre as pedras pasaba maquinaria agrícola e gando dunha granxa colindante que ao menos ata o 2012 carecía de licencia.

Nese mesmo ano procedeuse ao seu cercado para protexer as gravuras pero a día de hoxe a cerca atópase comida pola maleza o que fai difícil o acceso ao interior.  Sobre o panel, mesturado coas gravuras, tamén se insculpiron inscricións modernas.

 

A única sinalización existente é de hai varios anos, e non foi nin o Concello nin a Xunta de Galicia quen a colocou senón a asociación cultural Nova Xesta tal como figura nos paneis.

 

O día 17 presentei no Rexistro Xeral da Xunta de Galicia senllos escritos, un dirixido ao Servizo do Patrimonio Cultural en Pontevedra e outro ao Concello de Mondariz para comunicarlle as agresións e poñan en valor as gravuras.