CASTROS DE GALIZA/GALICIA (PROVINCIA DA CORUÑA)

A Idade do Ferro é unha das etapas máis emblemáticas e mellor estudadas da arqueoloxía galega, onde se documenta unha forma de asentamento que deu nome á coñecida como Cultura Castrexa, denominación que non aprace a todos por igual. Malia que se contan por milleiros (aquí achego máis de 3.500), só pouco máis de medio cento foron escavados e estudados. É precisamente este período o que deu lugar á controvertida cuestión celta que, lonxe de aproximar os encontrados posicionamentos dos últimos tempos, semella agrandar as distancias entre os investigadores.


  
CASTROS DA PROVINCIA DA CORUÑA

ABEGONDO
Abegondo (Abegondo); Brea (Brea-Abegondo); Cerneda (A Igrexa-Cerneda); Cos (O Barral de Abaixo-Cos); Vilar (Vilar-Crendes); Areosa (Areosa-Cullergondo); Figueiroa (Figueiroa); Eira do Couto (A Travesa-Folgoso); Leiro (Leiro); San Martiño (O Castro-Mabegondo); Mabegondo (Mabegondo); Meangos (Meangos); Montouto ou Chan do Castro (Santín-Montouto); Orto (Orto); Agra dos Castros (Brandián-Presedo); Monte do Castro ou Bordelle (Bordelle-Sarandóns); Seixade (Sarandóns); Grande da Alcaiana (A Malata-Vizoño); Ferrás e Maior de Vizoño ou Castromaior e Vizoño (Vizoño). 
Castromaior ou Maior de Vizoño: Érguese a 478 metros sobre o nivel do mar. Está composto por unha croa circular de 70 metros de diámetro, defendido por un parapeito e un foxo en todo o seu perímetro. Antecastro rectangular protexido por un parapeito. No ano 1974 unha escavadora abriu un burato no centro da croa, e no parapeito instalouse un vértice xeodésico.   
Castro de Abegondo: Presenta un gran recinto oval defendido por terrapléns cun sistema de acceso por medio dunha rampa que rechea o foxo e penetra na croa entre dúas torres ou bastións. 
Castro de Bordelle: Moi alterado polo que non é posible facer unhas reconstrución da súa morfoloxía. Semella ter forma ovalada, protexido polo forte desnivel do terreo. foi atravesado por unha pista da concentración parcelaria. 
Castro de Brea: Consta dun recinto. Practicamente destruído por construcións modernas. 
Castro de Cerneda: Croa e un antecastro. Arrodeado por dúas murallas e foxos entre elas. Sobre un dos foxos pasa unha pistas asfaltada, e sobre o castro ergueuse a igrexa parroquial. 
Castro de Cos: A 122 metros de altitude. De planta elíptica. Defendidos por un terraplén, parapeito e foxo. 
Castro Grande da Alcaiana: Duns 100 metros de diámetro, está defendido por murallas con foxo entre ambas, ademais do desnivel natural do terreo.     
Castro de Leiro: Presenta un único recinto de forma ovalada, defendido por un parapeito que nunha das partes está reforzado por un foxo. 
Castro de Mabegondo: Planta ovalada, defendido por muros e terraplén. 
Castro de Meangos: Atópase a unha altitude de 154 metros. Ten forma ovalada, defendido por un parapeito que o arrodeaba na súa totalidade. A croa, duns 60 metros de diámetro estaba protexida por un terraplén. Sobre el construíuse a igrexa e o cemiterio. Cruzado por unha liña de alta tensión. Plantación de eucaliptos. 
Castro de Vilar: De planta elíptica, está arrodeado dunha dobre liña de terrapléns. Moi alterado.

 

 

AMES
Piñor (Agrón); Castro da Ermida de San Marcos (Ameixenda); Cruxeiras (Ames); Biduído (Biduído); Quistiláns (Quistiláns-Bugallido); Castelo (Lombao-Covas); Ventosa e Ventura (Covas); Lens (Lens); Castrigo (Castrigo-Ortoño); Ortoño (A Tarroeira-Ortoño); Piñeiro (Covas-Piñeiro); Mirás de Arriba. 
Castro da Ermida de San Marcos: Castro onde se construíu unha fortificación medieval (Rodríguez Resino, 2008). Existen referencias tardías á reutilización do castro na véspera da batalla de Altamira-Augapesada no ano 1471 (Aponte, 1986).  
Castro de Mirás de Arriba: Nun esporón sobre o río Sar. Cara o río está protexido por unha defensa natural de rocha e a forte pendente do terreo, o resto por un parapeito que nalgúns tramos acada unha altura de sete metros. Apareceron fragmentos cerámicos, entre eles os restos dun recipiente.
 

 

ARANGA
Rodicio (Fragachá-Cambás); Espiñeira (A Espiñeira-Cambás); Castriño da Graña (Graña de Vilar-Cambás); Chao do Castro (Negrelle-Cambás); Almanzor (preto da ermida de San Vitoiro-Cambás); Flores de Turreiro (Flores-Feás); As Croas do Castro (Castromil-Muniferral); As Cotorras ou O Painzal (O Painzal-San Vicente de Fervenzas); Casarellos (Os Casarellos-San Vicente de Fervenzas); Vallo (Vallo-San Vicente de Fervenzas); Castellana, Castrobó e Os Castros (Vilarraso).
A información sobre a existencia dos castros Rodicio, Espiñeira, Chao do Castro, Castriño da Graña, Castrobó e A Castellana achegóunola Santiago Fernández, de Aranga. Tamén nos aclarou que o castro das Cotorras e do Painzal son o mesmo.
Castro de As Cotorras ou O Painzal: Atopáronse muíños circulares e naviformes e restos de cerámica. Vestixios da muralla. Na croa pódense ver restos das antigas construcións a pesares de que as súas pedras foron reaproveitadas para distintos usos.
Castro de Flores: Entre as parroquias de Feás (Aranga) e Oís Coirós. Sobre o castro construíuse unha capela, hoxe en ruínas, posta baixo o padroado de San Xurxo e logo de San Roque. 
Torque do castro de Flores: Coñecido tamén como torque de Oís. Atopado no ano 1915. É de ouro de 20 quilates, cun peso de 334 gramos.  Século III-I a.C. Atópase no Museo Arqueolóxico Nacional.

 

ARES
Ares (Enseada de Ares-Ares); Agro do Castro (Lubre-Ares); Punta Mourón (Praia do Raso-Caamouco); Castro da Punta de Segaño ou da Moa (Chanteiro-Cervás); O Castro (Os Galgos-Cervás); Santa Mariña (Punta de Santa Mariña-O Penedo-Cervás); Lubre (Lubre) 
Agro do Castro: Datado no século III a.C. Por mor da intervención humana, apenas se distinguen as súas defensas. 
Castro de Ares: Situado nun pequeno outeiro, entre a praia do Raso e a enseada de Ares. Presentaba un recinto case circular duns 70 metros de diámetro. Sobre o asentamento contruíronse uns depósitos de auga, unha antena de telefonía e unha urbanización que leva por nome "O Castro".  Realizáronse algunhas escavacións no ano 1998. 
Castro de Cervás: Pequeno castro duns 60 metros de diámetro. Posúe unha única liña defensiva composta por muralla e terraplén. 
Castro de Lubre: Non quedan restos do castro. Consérvanse os topónimos de Vila dos Mouros e Agro do Castro, preto da igrexa parroquial que, segundo a tradición, foi construída polos romanos. 
Castro de Punta Mourón: A 27 metros de altitude. Xunto a praia do Raso. A península sobre o que asenta aparece defendida no istmo e na punta onde se sitúa unha segunda defensa. Foi utilizado para cultivo e tamén para a plantación de ecucaliptos. 
Castro de Piñeiro: Dado a coñecer por Juan A. Carneiro Rey. Está situado na península de Bezoucos, entre as parroquias de Piñeiro (Mugardos) e Caamouco (Ares), sobre un coto rodeado de terras chás, dominando as rías de Ares e Ferrol, nun saltus que tamén domina os terreos circundantes, un ager de produción agrícola. Ten forma elipsoidal, cun pequeno terraplén que circunda a croa; polo norte ten un antecastro. 
Castro da Punta de Segaño ou da Moa: Dise que debaixo do forte-batería de Segaño houbo un castro, e que os foxos foron reaproveitados para construír os túneles da batería no século XVIII. 
Castro de Santa Mariña: Castro costeiro coas defensas no istmo da península. A entrada sería por un pequeno camiño situado entre as defensas e o cantil. Protexido por potentes muralla e foxo, este na única parte accesible, e polos cantís que caen ao mar. No interior do recinto vese unha construción en ruínas que pertenceu a unha batería militar que desfigurou o castro. Ao leste do castro hai unha galería coñecida como Cova dos Mouros ou de Santa Mariña, duns 120 metros de lonxitude e 1,5 metros de altura escavada na rocha e que se pon en relación co castro. Dise que a fixeron os mouros e que chega ata Mehá, en Mugardos. Carré Aldao recolle unha lenda sobre esta galería que di que a un quilómetro de Ares atópanse as Bocas de Sangue, covas das que contan os veciños que todas as noites saen destas bocas uns ruídos, e a quen os escoita ou sinte non tarda en morrer.



ARTEIXO
Anzobre e As Croas (Armentón); Figueiroa, Laxobre e Penouqueira (Arteixo); O Galo (Barrañán); O Castelo e O Petón (Vioño-Chamín); O Castelo (Lañas); Larín, Mirón e Vigo (Larín); Santa Locaia (Loureda); Freón (Monteagudo); Canzobre, As Croas e Santa Icía (Morás); Rañobre e Galán (Oseiro); Coroa da Virxe (Pastoriza); Monte dos Castelos (Nostián-Pastoriza); Castelo (Sorrizo); O Cociñadoiro ou Punta Langosteira e O Puntido (Suevos).
Castro de Canzobre: Presenta dobre parapeito e defensas naturais en todo o recinto agás polo norte.
Castro Cociñadoiro: Na Punta de Muros ou Punta Langosteira. No ano 2004, arqueólogos, ecoloxistas e veciños denunciaron que as obras do porto exterior da Coruña, en Punta Langosteira, ían levar por diante o castro, cuxa importancia xa fora recoñecida pola Declaración de Impacto Ambiental, no ano 2001, do Ministerio de Medio Ambiente. Nas actuacións de urxencia, comezadas a principios do ano 2005, saíron á luz 23.000 obxectos dos que só foron inventariados 9.687. O castro, agora na memoria, databa do século IX a.C., tendo o seu máximo apoxeo entre os séculos VII e VI a.C. 
Castro das Croas: Sobre o río Batán. Planta circular. Na croa hai vense as gravuras dunha cruz, coviñas e uns motivos de difícil identificación. 
Castro de Laxobre: De forma circular defendido por un parapeito en todo o seu perímetro. 
Castro de Mirón: Recinto fortificado duns 65 metros de diámetro. Conserva restos dun parapeito e dous foxos intercalados. No lado sur hai un aterrazamento. Di a lenda que no ano 813 librouse unha batalla entre os cristiáns e os mouros, onde chegou o sangue edificouse unha ermida que se puxo baixo o padroado do San Roque.  
Castro de Pastoriza: De planta circular, situado no alto da Pastoriza dende onde se divisa toda a contorna. Conserva restos de muralla e foxos. O cume utilizouse como lugar de peregrinación cristiá; un altar acolle á Virxe da Pastoriza. Sobre as murallas plantaron eucaliptos, e un parapeito e un foxo foron roturados.   
Castro de O Puntido: Situado nunha punta costeira. As obras do porto afectáronlle gravemente. 
Castro de Rañobre: De forma elíptica coas defensas moi suavizadas polos labores agrícolas. Pódese ver un terraplén, un foxo e un parapeito. No ano 2009, a raíz das obras do porto Exterior da Coruña atopáronse varias tumbas no límite do castro. 
Castro de Santa Icía: Moi deformado, tiña forma circular. 
Castro de Santa Locaia: Domina o val de Loureda e parte do concello. Boas defensas naturais. Na croa instalaron unha antena.
 

 

ARZÚA
A Medorra do Castro (Brandeso); Baiobre, Branzá, Cornado e Monte do Castro (Branzá); O Castro (Pregontoño-Burres); Calzada e Rourís (Burres); Calvos, Quenlla e San Martiño (Calvos de Sobrecamiño); Roda de Samil (Campo); Pena (A Castañeda); A Roda Grande (Dombodán); San Paio (Figueiroa); Pastoriza a Vella (Lema); Maroxo (Maroxo); Roda do Castro de Maroxo (Maroxo); Torneiros (Mella); Filgueira e A Fraga (Oíns); Soutullo (Pantiñobre); Rendal (Rendal); Castro da Roda (San Mamede de Ferreiros); Curbín (Monte da Roda-A Quenlla-Santa María de Arzúa); Viladavil (Viladavil); Roda de Barros e Vilantime (Vilantime). 
O Castro (Pregontoño): Croa tendente a circular duns 70 metros de diámetro. As defensas están moi rebaixadas debido aos labores agrícolas.  
Castro da Calzada: Das estruturas defensivas só se conserva parte do parapeito.  
Castro de Curbín: Situado a 400 metros de altitude. Do século VI a.C. Presenta unha coroa ovalada, foxo e parapeito. Utilizado como área recreativa está a sufrir constantes agresións, mesmo está a ser usado polas motos para facer trial. 
Castro de Filgueira: Alterado pola eliminación da cuberta vexetal e as nivelacións do terreo para unha plantación de eucaliptos. 
Castro da Pastoriza: Aínda que se atopa recollido na bibliografía arqueolóxica, na actualidade é imposible determinar onde estaba situado con exactitude. Polas informacións orais debía de atoparse entre o núcleo da Cruz da Pastoriza e a pista da concentración parcelaria.  
Castro da Quenlla ou Calvos: Gravemente alterado pola nivelación do terreo. Repoboado con piñeiros. Elimináronse case todas as estruturas defensivas.  
Castro de A Roda: Presenta unha croa tendente a circular, delimitada por un parapeito de entre dous e tres metros de altura. 
Castro de San Martiño: A croa e a parte exterior do parapeito delimitador foron alterados pola ampliación dun camiño. 
Castro de Viladavil: Croa tirando a circular duns 80 metros de diámetro, separada do exterior por un parapeito que foi gravemente alterado en todo o seu perímetro cando se acondicionou o terreo en pradaría e posterior repoboación con piñeiros.
 

 

A BAÑA
O Castro, Liñares e San Vicente (A Baña); Castelo da Carballa (Xasoso-A Baña); Cabanas (Cabanas); Liñares (Castro); Vilanova (Corneira); Alto do Souto ou Casas Vellas, Castroverde (Vilar de Cima-Corneira); Castelo de Gosende (A Ermida); Laíños e Meimendre (Lañas); Vilar da Torre (Vilar da Torre-Lañas); Guimaráns (Guimaráns-Ordoeste); Rial (Ordoeste); Cotóns do Castro (Tarroeira-San Cibrán da Barcala); Suevos (Suevos); Os Castros (Portochán-Troitosende). 
Castelo de Gosende: Aparece catalogado no PXOM do Concello do ano 2003. Estaba recollido na bibliografía dende o ano 1984, e catalogado posteriormente no 1994 como posible asentamento castrexo. As dúas estruturas de forma semicircular e dispostas de maneira concéntrica que aparecían no asentamento, non foron apreciadas polos arqueólogos no seu momento. Situado nun pequeno outeiro parece moi pequeno para tratarse dun castro, amosando unha pequena croa elevada duns trinta metros sobre un meandro do río Abuín. Está moi preto do límite co concello de Santa Comba. (Información achegada por Elixio Vieites). 
Castro de Liñares: Situado nunha ladeira, cara o río da Baña. Consta dun só recinto ovalado defendido por un parapeito e a pronunciada pendente do terreo.     
Castro de San Vicente: Sobre o castro construíuse o cemiterio. Consérvanse algúns tramos de muralla. Restos cerámicos. Cóntase que hai un túnel que vai dende o castro ao río. 
Castro de Suevos: Apareceron fragmentos cerámicos. Dise que había uns túneles que ían dende a croa ata o río. 
Estela-pedrafita de Troitosende: Coñecida tamén como Eira dos Mouros. Antropomorfa. Non hai consenso canto á súa adscrición cronolóxica. Foi atopada na Eira de Vilacoba, mide 142 cm de alto e 40 cm de ancho. Decorada por unha soa cara a base de barras horizontais, aspas e triángulos. O extremo superior está rematado por unha cabeza discoidea na que se aprecian os rasgos faciais. Cabré, no 1915, considerouna como unha escultura humana de época neolítica; Octobón (1931) e Breuil (1935) atribuíronna ao Calcolítico e ao Neolítico; López Cuevillas déulle unha cronoloxía posterior, e Anati, no 1966, adscribíuna á Idade do Bronce. No ano 2001, J. L. Maya González e Ramón Álvarez (Departamento de Prehistoria de la Universitat de Barcelona), no seu traballo La estatua-pilar de Santa María de Tarañes (Ponga-Asturias) y su relación con la de Troitosende dátanna en época tardo-romana ou alto-medieval. Tampouco hai quen falta que a adscriba á Segunda Idade do Ferro. Custodiada no Museo de Pontevedra.  
 

 

BERGONDO
Santa Marta (Babío); Bergondiño ou Eiroas Carrio, Montecelo (Bergondo); Cortiñán (Cortiñán); Guísamo e Monte da Fame (Guísamo); Fornos e Lubre (Lubre); Pazos (Moruxo); Samoedo (Casal da Agra-Osedo); Ouces ou Reboredo (Reboredo-Ouces); Babío (Santa Marta de Babío); San Fiz e Santa María (Vixoi). 
Castro de Bergondiño ou Eiroas: É o mellor conservado do municipio. Practicamente circular, defendido por un parapeito e foxo. Dise que hai un túnel que comunica co mosteiro de Bergondo.   
Castro de Fornos: Os restos están dispersos no medio das casas.  
Castro Monte da Fame: Situado a 190 de altitude. Forma ovalada. Hai uns corenta anos, sobre unha parte do castro construíse unha fábrica de colchóns que foi pechada a finais dos anos noventa. 
Castro de Samoedo: De forma oval. A croa está delimitada por un parapeito. Obsérvase outro parapeito separado do anterior por un foxo.


BETANZOS
Untia (Betanzos); Monte da Croa (Roibeira-Brabío); Illobre e Monte (Pontellas); Caseiro do Castro, Graña e Xanrozo (Requián); Obre (Tiobre).
Castro de Untia (Betanzos): A vila de Betanzos asenta sobre un castro. O trazado das sucesivas edificacións ao longo do tempo desenvólvense respetando a estrutura ovalada e o escalonamento imposta pola forma do terreo. No primeiro trimestre do ano 2015 descubríronse unhas pezas de cerámica castrexa na rúa do Castro que sobre cara o vello consistorio, durante as obras de construción dun hotel. Sería a primeira vez que se documenta a existencia do castro do que falan a documentación escrita. No Archivo Histórico Nacional consérvase un pergameo do traslado da vila de Betanzos ao castro de Untia sancionado por Afonso IX; como pertencía ao mosteiro de Sobrado, o rei establecera un intercambio de propiedades. 
Castro de Illobre (Pontellas): Situado nun esporón a 125 metros de altitude. Está formado por unha croa e un antecastros, ambos de forma irregualr. Boas defensas naturais por atoparse entre dous ríos. Apareceron restos de cerámica castrexa. Boa comunicación visual cos castros de Babío, Bergondo e Cortiñán. 
Castro de Graña (Requián): arrodeado por un terraplén que cara o sur se completa cun parapeito. Parte da croa está adicada a cultivos. 
Castro de Xanrozo (Requián): Posúe un cercado de terra de catro metros de altura precedido dun foxo, con restos dunha torre no medio, quizais, segundo Río López (1986) dos séculos XII-XIII. Aparece citado a comezos do século X como castrum Ieroncio, ligado á vila e igrexa do mesmo nome. ten un bo control viario e a el chega unha vereda antiqua citada nun documento do 1020. Monteagudo (1947) di que xunto o castro discorría a vía romana "Per loca marítima".

 

BOIMORTO
Corredoiras (Os Ánxeles); O Castro (Boimorto); O Pedral (O Pedral-Boimorto); Pazo (O Pazo-Brates); Pousada (Pousada-Brates); As Medorras (Buazo); O Castro (O Castro-Cardeiro); Dormeá ou Coto da Roda (Monte da Roda-Dormeá); Algaria e Os Castros (Dormeá); Mercurín (Mercurín); Franzomil (Franzomil-Sendelle); Os Castros (Vilar-Sendelle); O Marco de Arriba (Sendelle).
Castro de Algaria: Romanizado. Destruído parcialmente no ano 1985 pola construción dunhas vivendas.
O Castro (Boimorto): Destruído totalmente polo crecemento urbano do núcleo municipal.
Os Castros (Vilar-Sendelle): Destruído totalmente no ano 1985 polo acondicionamento agrícola dunha finca. 
Castro de Corredoiras: Arrasado na zona N e NO por unha canteira e unha pista. Foi escavado por Acuña e Meijide.  
Castro Coto da Roda: De reducidas dimensións, o seu estado de conservación é bastante bo aínda que parte da muralla foi derrubada hai algúns anos para facer un acceso ao interior. Nalgúns tramos, a muralla acada os cinco metros de altura. Atopáronse restos cerámicos datados no século I d.C. 
Castro de Franzomil: O sistema defensivo foi arrasado totalmente no ano 1995 pola maquinaria utilizada para unha repoboación con eucaliptos. 
Castro de O Marco: Destruído pola concentración parcelaria. 
Castro de Mercurín: O sistema defensivo foi totalmente arrrasado cando a concentración parcelaria dos anos oitenta.  
Castro de O Pedral: De forma circular, conserva parte das estruturas defensivas (muralla e foxo). No interior do recinto hai unha canteira.
Interesante artigo sobre a divindade Arentía no blogue A Nosa Historia.


BOIRO
Castelo (Bealo); O Achadizo (Cabo da Cruz-Boiro); Loxo e Petóns do Castro (Boiro); Castro e Goritas (Castro); Neixón Grande (Praia de Lóbrigo-Cespón); O Alto do Castro, Neixón Pequeno, Sandrenzo e Vilariño (Cespón); Sandrenzo ou Agro do Monte (Cespón); Cures (Cures); Coto da Moureira (Enseño-Cures); Coto do Espiño (Moimenta-Macenda); Centro Arqueolóxico do Barbanza. 
Castro do Achadizo: Habitado entre o s. IV a.C. e I d.C. Trátase dun castro costeiro desfigurado polas casas modernas que invaden gran parte do xacemento. Poden verse restos da muralla pétrea e das vivendas. As primeiras prospeccións foron da man de Vázquez Varela no ano 1984. Nas escavacións realizadas por Concheiro no 1991 saíron á luz cerámicas, restos de animais (ovellas, cabuxos, cans), un cuncheiro (mexilóns, ostras, ameixas) e varios útiles realizados con ósos de animais. Apareceron restos dun gato doméstico que sería o primeiro caso da Península. 
Castro do Coto do Espiño: Segundo noticias aparecidas o día 29 de maio de 2016, debido aunha tala de árbores nunha zona do monte de Moimenta, e segundo inspeccións oculares, saíu á luz un castro que, en palabras dos investigadores, pode ser espectacular, cunha muralla que, en principio, pode ter uns 50 metros de lonxitude.  
Castro de O Neixón Grande: Ocupado durante case mil anos, ente o s. IV a.C. e o IV d.C. Foi escavado por Cuevillas e Bouza Brey no 1926. Nel atopouse un aryballos (recipiente de vidro) púnico do s. V-IV a.C. As escavacións dos anos setenta e mediados dos noventa sacaron á luz novas estruturas. No ano 2003, o equipo dirixido por Xurxo Ayán conseguiu determinar a antigüidade do xacemento, destacando, ademais, que foi un asentamento de gran relevancia comercial. Estaba defendido por unha muralla perimetral e foxo exterior onde se atoparon cacharros cerámicos de orixe cartaxinesa, un cuncheiro con restos de moluscos, restos metalúrxicos e o enterramento dun can, posiblemente asociado a unha inhumación ritual. Os traballos realizados recentemente permiten falar de tres espazos ben delimitados. O primeiro sería o máis próximo á costa onde se atoparon medio cento de buratos que indicarían a existencia dunha estrutura feita con madeira que podería delimitar unha área de procesado de alimentos do tipo dun secadoiro de polbo ou peixe. Na segunda unha serie de aterramentos que cumprirían unha finalidade agro-gandeira. E por último, un espazo cercado destinado á estabulación do gando. Declarado Ben de Interese Cultural. 
Castro de O Neixón Pequeno: Parece ser que cando a construción do Neixón Grande este xa estaría abandonado. 
Castro Moureira: Situado nun esporón sobre a Ría de Arousa, conserva a muralla e vivendas circulares esparexidas polas diferentes terrazas. Unha pista, feita por unha madeireira, arrasou parte do perímetro.


BOQUEIXÓN
O Castro (Boqueixón); Gastrar (Reguengo-Gastrar); Ponteledesma (Ledesma); Igrexa (Igrexa-Loureda); A Medorra e Monte Castelo ou Loureda (Loureda); Oural (Oural); Susana (Sergude); Carabán (Manlle-Vigo). 
O Castro (Boqueixón): Circular con parapeito interior. 
Castro de Carabán: Circular con parapeito interior arrodeado por un terraplén. 
Castro de Gastrar: Circular arrodeado por un terraplén, agás no sector SL que foi explanado. Na croa vense restos dun parapeito interior. Moi alterado. 
Castro de Loureda: Moi alterado e cuberto pola matogueira. Situado a unha altitude de 347 metros, nas abas dos montes do Gato e do Castelo. Ao facer as obras da pista da igrexa apareceu un muíño de man. 
Castro de Oural: Recinto tirando a ovalado cun parapeito interior de pedra e terra. Moi alterado.  
Castro de Ponteledesma: Gravemente alterado.
  
 

BRIÓN
Bemil (preto da igrexa de Bastavales); Beca ou Lupario (Bastavales); Boullón e Tembra (Boullón); Lamiño ou Castrigo (Brión); Altamira (A Torre-Brión); Casal de Poño e Vioxo (Luaña); Ons e Forxán (Ons); Pousada (Viceso). 
A Amaía: Atribúese á tribo prerromana dos Amaeos a orixe do topónimo Amaía, val situado entre entre os ríos Ulla e Tambre, e no medio o río Sar.  
Castro de Altamira: Situado a 295 metros de altitude, posuía unhas boas condicións naturais de defensa. Sobre el construíuse a fortaleza medieval. Na actualidade só se poden ver restos dos parapeitos defensivos.
Castro de Casal de Poño: Situado entre as parroquias de Luaña (Brión) e Urdilde (Rois). Aínda que foi utilizado como canteira consérvase en bo estado. Apareceron restos cerámicos e muíños de man.
Castro de Lamiño: Estudado no ano 1923 por membros do Seminario de Estudos Galegos. De forma ovoidal, pódense ver restos defensivos en torno á croa. Atopáronse muíños de man, restos cerámicos e un machado de bronce (desaparecido). 
Castro Lupario: Castro romanizado situado entre os concellos de Rois, Brión e Teo. Destaca a súa impresionante muralla de pedra. Segundo a lenda, aquí vivía a raíña Lupa cando os restos do Apóstolo Santiago chegaron a Galiza. No mes de xuño de 2010, a Fundación Propatrimonio Rois denunciou a selvaxe agresión realizada sobre o xacemento. Feito que, ao parecer, descoñecían a Dirección Xeral do Patrimonio e o Departamento Territorial da Consellería de Cultura na Coruña. Pois mira ti por onde, ende resulta que quen meteu a maquinaria no lugar para facer un desbroce e un cortalumes foi (ver para crer) a Dirección Xeral de Montes que, por se alguén non o sabe, pertence á Consellería do Medio Rural da Xunta de Galicia.   
Escultura bifronte: Localizada no ano 1966 a raíz dunhas prospeccións xunto a desaparecida capela de Santa Icía, próxima ao Coto do Castelo, en O Rubial, parroquia de Bastavales. Custodiada no Museo das Peregrinacións de Santiago. O trovador Martiño de Xinzo fai alusión en varias das súas cantigas á romaría de "Santa Cecilia do Soberal" polo que se conxectura que puído nacer en Xinzo de Bastavales e non en Xinzo de Limia como sosteñen outros autores. 
 

 

 


CABANA DE BERGANTIÑOS
Guisande, O Piñeiro e A Ramisqueira ou Anos (Anos); Borneiro (Monte Castelo-Borneiro); A Cidade (Borneiro); Sinde (Canduas); San Fins (Cesullas); Corcoesto (Corcoesto); Beres (O Esto); Anido (Nantón); Folgoso (Riobó).
Castro de Anido: Do século V a.C., apenas se conservan restos, sobre el ergueuse un pazo.
Castro de Borneiro: Habitado entre o s. VI a.C. e o I d.C. Descuberto por Parga Pondal no 1924, o primeiro en escavalo foi Sebastián González García-Paz no ano 1933, traballos que continuou J. J. Eiroa entre o 1968 e o 1971 e, xa nos anos oitenta, Ana Romero Masiá. A superficie escavada representa tres cuartas partes do total, quedando á luz 36 construcións circulares e cuadrangulares coas esquinas arredondadas. Atopáronse restos cerámicos, útiles de bronce e ferro, muíños de man, fusaiolas, fibelas, moldes de fundición e contas de vidro que se poden ver no Museo do Castelo de San Antón da Coruña. Durante as últimas escavacións saíu á luzun monumento con forno que conserva unha Pedra Formosa sen decorar. Declarado BIC. 
Castro de Corcoesto: Domínase o curso do río Anllóns. De castro defensivo converteuse en castro agrícola. Conserva parte dos restos dun muro e un foxo, moi afectados pola concentración parcelaria. Logo foi romanizado, asociado ás explotacións auríferas. Crese que non moi lonxe, en Quiñalde, os romanos rendían culto ao deus da guerra Quirino, no outeiro Quirinale, pedíndolle que trouxera a paz.  
Castro de Folgoso: Presenta croa ovoidal, defendida por un parapeito, e dous antecastros. Sobre a croa construíuse unha capela posta baixo o padroado de San Brais. 
Castro de Piñeiro: Presenta unha croa circular duns 50 metros de diámetro defendida por un parapeito e foxo. 
Castro de Ramisqueira: No interior da croa, de forma oval e defendida por terrapléns, aparece outro recinto un pouco máis elevado. Tamén se pode ver un antecastro. 
Castro de San Fins: Século V a.C. De grandes dimensións, sobre el construíuse unha capela. Moi achandado polos labores agrícolas. 
Castro de Sinde: Presenta unha croa case circular defendida por un terraplén en todo o seu perímetro. Obsérvanse dous antecastros. 
Un estudo con xeorradar encargado pola Deputación da Coruña revelou a existencia dun poboado acaroado á anta de Dombate. Podería tratarse dun asentamento da Idade do Bronce ata comezos da Idade do Ferro, período no que o famoso dolme xa non cumpriría o seu papel funerario.


 

 

CABANAS
Pico do Castro (Irís); As Modias (As Modias-San Martiño do Porto); Monte do Castro (O Cotiño- Santa Cruz do Salto); Os Piñeiros (Os Piñeiros-Santa Cruz do Salto); Coto do Castro (Cerdeiras-Soaserra). 
Coto do Castro: Pequeno castro asentado nun esporón situado na confluenza de dous regatos. Conserva un lenzo da muralla do recinto principal cunha altura que vai entre un e os tres metros. De forma ovalada, ten unhas medidas aproximadas de 94 por 45 metros. 
Castro das Modias: Sitúase sobre unha lomba na conca do río Castro que actuaba como defensa natural. Polo norte vese un terraplén que chega ata o mesmo. Ten un recinto central de 78 por 95 metros, con forma oval. Está arrodeado por un terraplén rematado nun muro de terra de entre 40 e 60 centímetros de altura no interior e de dous a catro metros no exterior; o muro desaparece case na súa totalidade na cara norte onde o río exercía como defensa. Pode verse unha rampa de acceso na zona SSE que interrompe a defensa, se ben non está claro que se trate do acceso orixinal. A este castro podería asociarse a procedencia do torque de San Martiño do Porto. 
Monte do Castro (O Cotiño): Entre os lugares do Cotiño e Formarís, a 348 metros de altitude. Domínase o río e a desembocadura do Eume. De forma oval, está formado por un recinto de 95 por 80 metros. Arrodeáo unha muralla de terra e pedra de un a dous metros de altura no interior e de dous a tres metros no exterior. Protexido por un foxo de entre catro a seis metros de ancho e un antefoxo que oscila entre medio metro e un de altura. Accédese ao interior por unha abertura situada ao NNE. Achandado polos labores agrícolas e forestais coa plantación de eucaliptos. 
Castro de Piñeiros: Formado por un único recinto de forma oval de 110 por 100 metros. O regueiro de Cerdeiras reforza, de forma natural, as defensas no lado máis occidental. No sector oriental a estrutura defensiva está formada por unha muralla de terra que arrodea a totalidade do conxunto, cunha estrutura de entre un e catro metros no interior e entre catro e sete metros no exterior, protexida por un foxo de máis de tres metros de ancho, precedido por un antefoxo de entre medio metro e un de altura. A entrada ao poboado efectuábase polo SO, por unha abertura de cinco metros na muralla.  
Torque de San Martiño do Porto: Atopouse un torque de ouro, custodiado no Museo do Castelo de San Antón da Coruña.
 


CAMARIÑAS
A Croa (Monte da Croa-Mourín-Camariñas); Punta do Castro (Praia da Vila-Camariñas); A Rega (Camariñas); Coroado ou Croado (Ponte do Porto). 
Castro Coroado: Lindeiro co concello de Vimianzo. A q60 metros de altitude. Importante control visual sobre a zona, sobre todo das terras baixas situadas cara o oeste. Na parte superior obsérvase un recinto principal de forma ovalada delimitado por un parapeito de pedra e terra que crea unha superficie lixeiramente aterrazada con respecto ao interior do xacemento. No interior abundas afloramentos graníticos. As características semellan corresponderse cun emprazamento de cronoloxía medieval.  
Castro da Croa ou Mourín: A 64 metros de altitude, nunha contorna de monte con eucaliptos e piñeiros. De forma circular, sitúase nun pequeno outeiro protexido por un terraplén natural de considerables dimensións. A croa ten uns 55 metros de diámetro. Está protexido en todo o seu perímetro por un parapeito de considerables dimensións que nalqunhas partes acada os tres metros de altura. Alterado por camiños e terras de labor. 
Punta do Castro: Situado nun contorno urbanizado, foi case destruído pola construción de vivendas. Non se aprecian restos visibles das estruturas xa que para facer as construcións realizáronse movementos de terra bastante considerables.

 

CAMBRE
Andeiro (Andeiro); Gosende (Gosende-Andeiro); Brexo e A Pagueira (Brexo); Lema (Lema-Brexo); O Castro (Bribes); Cambre (Cambre); Cecebre e Xoxa (Cecebre); Castromaior (Fraís-Cecebre); San Lourenzo (Meixigo); Armental, Pombo, Pravio e Xoxa (Pravio); Sigrás (Sigrás); Brandariz e Vigo (Vigo); Museo Arqueolóxico de Cambre.
Castro de Cambre: Un centro de ensino invade o recinto do castro.
Castro da Pagueira: En bo estado de conservarción, domina o Pazo de Brexo e divísase dende a igrexa parroquia de Brexo.
Castro de Sigrás: Domina os vales dos ríos Mero e Gaiteiro. Ten planta circular con pegadas de estruturas habitacionais.

A CAPELA
Porta (A Porta-Caaveiro); O Cruceiro (Caaveiro); Seoane (Monte do Castro-O Seixo-A Capela).
Castro de Porta: Forma irregular tendente a ovalado. O perímetro está defendido por unha muralla realizada en cadeirado de lousa, con tramos que chegan aos cinco metros de altura.

CARBALLO
O Castro e A Fonte ou Aldemunde (Aldemunde); Couselo (O Castro-Ardaña); A Forca (Ardaña); Coto do Castro Antelo ou A Forca (Vilar de Francos-Artes); Agro do Castro, Queixeiro e Queo (Bértoa); Conde ou Bico do Castro (Quenxe-Bértoa); A Torre ou Currás (Currás-Cances); Agro do Castro, Bico do Castro e Cances (Cances da Vila-Cances); A Brea e Carballo (Carballo); Ouxas, Vilachán e Santa Elena (Entrecruces); Os Castro de Cambre (Cambre-Lema); Santa Eirena ou Castrillón e Pardiñas (Lema); Cotón ou Torrevella (Xenarde-Noicela); Condesa (Oza); O Rodo ou Petón do Castro (Oza); Oza ou Agro do Castro (Serantes-Oza); Nión e Torre Pardiñas (Razo); Constenla (Rebordelos); Calvos ou Casarelos (Calvos-Rus); Os Castriños de Vilares (Gomes-Rus); Os Castriños de Ferrol (Vilar de Cima-Rus); Os Castriños de Outón (Outón-Rus); Ribeira (Ramil-Rus); Sísamo (Picho-Sísamo); Torre (Sísamo); Guntián e Periscal (Sofán); Sofán (O Cotomil-Sofán); Vilela (Vilela). 
Arracada de Cances: Atopada nos anos cincoenta do século XX no regueiro Bandeira, nas minas de Wolframio do Monte Neme, durante os labores de bateo. Atópase no Museo de Pontevedra. 
Bico do Castro: Situado no medio dunha leira, ten tres liñas defensivas e un terraplén. 
Os Castriños de Outón: Case desaparecido pola construción dunha casa nos anos setenta do pasado século. 
Castro de Aldemunde: Presenta un recinto ovalado de tamaño medio, reforzado por un foxo. 
Castro de Carballo: Integrado n avila de Carballo, nun promontorio que domina o val. Moi alterado, no cume construíronse dous depósitos de auga.   
Castro da Condesa: Alterado pola extración de pedra. 
Castro de Constenla: Castro de ladeira de forma circular e mediano de tamaño, cun recinto ovalado protexido en todo o perímetro por un terraplén e parapeito de terra. 
Castro da Forca: Nunha gran altura, con boa visibilidade da comarca. A primeira liña defensiva está coroada por un muro de aparello ben traballado. No oeste terraza e foxo. Dous parapeitos concéntricos recorren todo o perímetro. No medio da croa hai afloramentos rochosos. 
Castro de Nión: Forma ovalada con parapeito en forma de media lúa que o arrodea polas caras norte e sur. Parapeito flanqueado por un foxo. Alterado polas actividades agrícolas e forestais. 
Castro de Ouxas: No ano 2006 os veciños da parroquia denunciaron publicamente a utilización do castro como circuíto de motos. 
Castro de Oza: Circular de pequenas dimensións. Ten dous recintos pechados que se unen polo sur, a xeito de dobre muralla. No castro houbo unha canteira. 
Castro de Queo: Totalmente arrasado. Nas inmediacións hai unha torreta de telefonía. No lugar que ocupa o castro hai unha casa e leiras.  
Castro de Queixeiro: Forma ovalada arrodeado por un parapeito en todo o seu perímetro. Totalmente arrasado, o recinto foi transformado en campo de cultivo. En perigo de desaparición. 
Castro de Rebordelos: Segundo a lenda, no castro vive a Meiga dos Dentes Verdes que anda todas as noites polas corredoiras na procura de rapaces; aos que colle non se volver ver máis. 
Castro de Santa Eirena ou Castrillón: Alterado polas casas da aldea e un camiño. No cume construíuse a capela de Santa Eirena. 
Castro de Sísamo: Castro de chaira de forma circular con dobre liña de parapeito. O parapeito que cinguía a croa e parte do foxo foi arrasado. 
Castro de Sofán: Mo alterado por terras adicadas a lobores agrícolas e forestais. 
Castro da Torrevella: Defendido por catro parapeitos. Alterado polas actividdes forestais. 
Castro de Vilachán: Atópase no medio dunha chaira. Case desaparecido polas actividades agrícolas, forestais e construcións varias. 
Torre Pardiñas: Castro de pequenas dimensións cun potente sistema defensivo. Presenta unha defensa combinada de parapeito cun muro, un foxo e unha muralla de sillares de gran tamaño que o arrodea, cunha altura duns catro metros, e unha torre circular central. Na parte sur está reforzado por tres parapeitos. Aínda que no PXOM do Concello figura coma un castro, o lugar parece que acolleu unha torre na Idade Media que pertencía á familia dos Pardiñas.


 

CARIÑO
Punta do Castro (Cariño); As Croas (Punta Robaliceira-Cariño); Punta do Frade (Cariño); Feás e Cancela (Feás); Penido do Medio (Monte Coucepenido-Landoi); A Moura (Figueroa-A Pedra); Anxeira Vella (Praia de Fornos-A Pedra); Punta do Castro (Sismundi).
Castro da Anxeira Vella: Situado nunha península arrodeada por cantís, agás pola parte máis accesible que presenta unha muralla defensiva. Ao parecer atopáronse restos de fornos.
Castro da Cancela: Con croa superior con dúas terrazas, dobre muralla e dobre foxo. Alterado polos cultivos. Atopáronse fragmentos cerámicos de tradición indíxena e romana, fusaiolas pétreas e muíños circulares de granito.
Castro da Moura: Castro costeiro situado nunha península. Defendido por cantís en todo o seu perímetro agás unha muralla e foxo na parte máis vulnerable. Moi alterado pola nivelación do terreo e por unha pista que afectou ao sistema defensivo. Apareceron restos cerámicos e tégulas romanas.
Castro do Penido do Medio: Presenta pronunciados desniveis cun sistema de dobre muralla de bloques ciclópeos que arrodea a croa. Apareceron restos cerámicos.
Punta do Castro (Cariño): Arrasado cando a ampliación do peirao, estaba arrodeado por unha dobre muralla en todo o seu perímetro e por un foxo.
Puñal de Cariño: Da primeira etapa da Cultura Castrexa, con folla estrangulada, fundida esta e a enmangadura por separado que logo foron ensambladas. 
 

 

CARNOTA
Lira (Lira); Maceiras (Maceiras-Santa Comba de Carnota); Mallou e Miñarzo (Santa Comba de Carnota).
Castro de Lira: Emprázase nun outeiro. As construcións modernas desfiguraron o castro.
Castro de Mallou: Emprázase no curuto dun outeiro situado ao pé da cadea montañosa que separa os concellos de Carnota e Muros. Situado entre dous ríos, o de Mallou actúa como defensa natural. Contaba con dúas murallas concéntricas que cinguían o alto dun outeiro e que se reforzaba na parte máis vulnerable cunha terceira muralla. Malia ser un recinto pequeno salienta pola súa monumentalidade. No xacemento concéntranse varios espazos de carácter simbólico coma os penedos da Raíña Lupa onde estaba a súa cadeira, ou arqueolóxico (porta de entrada, alxibe, corpo de garda e outras estruturas habitacionais). Hai anos apareceu a escultura dunha cabeza de porco, que posteriormente foi roubada. No mes de xullo de 2013, un equipo de arqueólogos, divulgadores, antropólogos, técnicos e voluntarios recuperaron a memoria popular do castro e a actividade científica no recinto. O Proxecto foi promovido polo Concello de Carnota.  

CARRAL
Hervés (Beira); Eira dos Mouros ou As Travesas (As Travesas-Beira); Cañás (Cañás); Lourido (A Bailía-Cañás); O Castelo (Fócanos-Paleo); Ans (Ans de Tellado-Paleo); Paleo (Paleo); Paiolante e A Torre (Quembre); Tabeaio (Esporón-Tabeaio); Os Castros e Gosende (Tabeaio); Ameás, Balbén e Taramuño (Vigo). 
O Castelo: Citado por Sánchez Pardo e Fumadó Ortega (2013). Pouco se sabe deste xácigo. Podería tratarse dun castelo medieval edificado sobre un primitivo castro. Apareceron restos cerámicos. 
Castro de Ans: Moi desfigurado pola construción dunha urbanización.  
Castro de Paleo: Recollido por Alfredo Erias quen atopou restos de muíños circulares de man. Dise que aquí tivo a orixe o pobo de Carral. Segundo a tradición o primitivo Paleo desapareceu cando se afundiu a terra.    
Castro de Tabeaio: Situado nunha chaira. Aprécianse algunhas estruturas defensivas. Alterado.   
Castro das Travesas: A limpeza efectuada no ano 2006 permitiu comprobar que se trata dun castro máis grande do pensado (12 Ha), o normal é que os da zona non superen a hectárea e media. Segundo as escavacións, as primeiras ocupacións datan dos séculos IV-III a.C. Tamén existen indicios de que por aquí pasaba un ramal da Via XX. O día 10 de outubro de 2013 presentouse a infraestrutura do que será o Museo do Castro das Travesas, froito da investigación do arqueólogo Antón Fernández Malde. O museo conta con tres elementos: unha sala expositiva na Casa da Cultura, un espazo arqueolóxico que é o castro, e un laboratorio de investigación. Entre outro material, están algunhas pezas únicas. A máis exclusiva, como apuntou Malde, é unha ola de barro globular cun pé en forma de anel e unha decoración moi profusa que data do século II a.C. Tamén está un anel con similares nas illas Británicas.
  
CEDEIRA
Do Cura, Espiñaredo, Campo do Castro ou Punta Sarridal (Cervo); As Croas de San Miguel (Península Robaliceira-Esteiro); Santallamar de Riba (Esteiro); Alcaiás ou Os Castros, Cheda e Riba (Montoxo); A Croa de Carracedo (Carracedo-Montoxo); As Croas (O Castro-Piñeiro); Magoira (Régoa). 
Campo do Castro ou Punta Sarridal: Alterado en parte pola construción do castelo da Concepción. No mes de maio de 2017 iniciáronse unha serie de sondaxes arqueolóxicas baixo a dirección de Emilio Ramil. 
Castro de Alcaiás: Atopáronse un puñal de entenas e un machado da Idade do Bronce, e un torque de ouro, o coñecido como Torque da Capelada. Segundo Federico Maciñeira foi descuberto por un labrego no ano 1919 ou 1920 no lugar coñecido como Chao do Agueiro, preto da coñecida como Pena do Sol. 
Castro de Cheda: Moi alterado, só se percibe parte dun terraplén. 
Castro das Croas de Carracedo: Conserva parte do recinto e das defensas. Alterado na parte norte por unha explanación.    
Castro das Croas de San Miguel: Bo estado de conservación. Ten tres recintos, o superior, amurallado, un antecastro con restos de parapeito e un aterrazamento. 
Castro de Magoira: Conserva algúns restos da muralla na croa.    
Castro de Santallamar de Riba: Conserva case todas as defensas orixinais. 
Torque de Montoxo (Cedeira): No Museo Arqueolóxico Nacional.   

 

 

 

CEE
Bermún (Bermún); Monte do Son (Cee); Monte do Castro e Tedín (Lires); Os Castros (A Pereiriña); Pereiriña (A Pereiriña); Os Castros (Vilar-Toba); Toba (Toba). 
Castro da Pereiriña: Nun outeiro a 90 metros de altitude sobre o nivel do mar. Ten forma ovalada, cunhas medidas aproximadas de 190 por 110 metros. Non se aprecian restos de estruturas defensivas nin habitacionais. Afectado polos labores agrícolas e forestais. 
Castro de Toba: Illado do entorno polas depresións dos ríos Cee e Laxes. Moi alterado pola explanación que se realizou para a construción dun campo de fútbol e logo pola remoción de terras para a construción dun edificio. Mais esas, aínda é visible parte da muralla e un foxo.
 

CERCEDA
Cerceda (Cerceda); Couto de Guichar (As Encrobas); Gosende (Rodís); Uzal (O Uzal-Rodís); Ledoño e Espiñeira (Xesteda). 
Castro de Cerceda: Apareceu un torque de ouro, custodiado no Museo Provincial de Lugo. Figura no escudo do Concello. 
Castro do Coto de Guichar: Deteriorado pola actividade mineira.

CERDIDO
A Barqueira Vella, Os Castros, As Felgosas e Torre do Crego (A Barqueira); Castro Sete e Cerdido (Castrillón-Cerdido).
Os Castros: Practicamente destruído por traballos agrícolas. Conserva parte dunha muralla de terra e pedra duns tres metros de altura.
Castro de Cerdido: Coñecido tamén como Castrillón e Socastro. Erixido sobre un outeiro, consta dun recinto principal arrodeado por unha muralla-parapeito de grande altura, reforzado por dous foxos. Apareceron restos cerámicos, un muíño circular e fusaiolas. No moi lonxe, no lugar coñecido como Castrillón, apareceu un machado de pedra puída. Moi alterado por diversas construcións (escola, piscina, pista deportiva...); a escola comezou a construírse no ano 1908 pagada polos emigrante en Cuba. 
Lúnula de Cerdido: O achado máis coñecido do Castro de Cerdido é o dunha lúnula (desaparecida) debuxada por Saralegui (1867) no seu Estudios sobre la época céltica en Galicia, e da que escribe Cuevillas no ano 1953: "aparece un gravado que reproduce un objeto en forma creciente, con indicación de dos medias cañas marginales y rematado en una especie de perillas... Debajo del grabado dice: Torques de oro de Cerdido... que se encontró en las inmediaciones de un  "barrow" en San Martín de Cerdido y dio lugar a un sumario que se instruyó en Ferrol en el año 1840 para averiguar su procedencia". Cuevillas analiza o gravado da lúnula e compárao con outra peza aparecida en Allariz. As lúnulas eran xoias en forma de crecente para ser colgadas do pescozo. Victorino Novo fixo un debuxo da peza no ano 1883 e di dela: "un objeto de oro hallado en 1840 en las ramificaciones de un castro en S. Martín de Cerdido... Trátase de un aro de oro expecie de torque o collar céltico... Fue encontrado por un labrador al cultivar en las proximidades de un castro... Cuando intentó venderlo llamó la atención por su valor intrínseco y se formó una causa que se falló en la Audiencia de Coruña en 1844. Tal vez con ese torque salieron a la superficie otros no menos valiosos indicios que no pudieron llegar hasta nosostros...". Nalgún sitio dise que pode pertencer á Idade do Bronce, e que en vez de no castro atopouse xunto un túmulo megalítico. En Galicia só se coñecen dúas e outras sete en Portugal. 
Castro das Felgosas: No núcleo das Felgosas, onde se atopa o Concello. Presenta unha defensa amurallada en todo o seu perímetro que se completa nas partes máis vulnerables cun foxo e un parapeito. Apareceron restos cerámicos e muíños planos e circulares. Alterado por dúas canteiras e a construción de vivendas. No interior do recinto construíuse un depósito de auga.


CESURAS
Armucela (Borrifáns); A Chá e Vilar de Corna (Carres); Baiuca (Cutián); Castelo, Chao do Castro e Torre de Mira (Dordaño); Ares (Paderne); Probaos (Probaos); Ares e Cabreira (Trasanquelos); A Braña (entre as parroquias de Filgueira da Traba, en Cesuras, e Visantoña, en Mesía).
Castro da Braña: Tanto o propietario como unhas pistas que pasan a carón do castro destruíron case todo o recinto polo que non resulta doado recoñecer a súa primitiva morfoloxía. De forma ovalada, só se conserva un parapeito de xisto e terra. nunha reducida zona. O foxo que circundaba o recinto foi practicamente achandado, o mesmo que o terraplén.

COIRÓS
Castro da Espenuca (Coirós): Domínase o val do río Mandeo. Sobre o castro ergueuse un altar, unha espadana e un cruceiro. Segundo se desprende dun documento do ano 868 xunto a igrexa de Sancta Eulalia ad castellum Asperunti, que por aquel entón parece xa antiga pois parece que foi restaurada en torno ao século X. No lugar houbo unha torre medieval. Nas inmediacións consérvase unha igrexa románica que pertenceu a un mosteiro.
Castro de Flores: Entre as parroquias de Oís (Coirós) e Feás (Aranga). Sobre o castro construíuse unha capela, hoxe en ruínas, posta baixo o padroado de San Xurxo e logo de San Roque. Aquí apareceu o coñecido como torque de Flores ou de Oís (Ver Aranga). 
Castro de Xora (Santa María de Oís): Apareceron utíles líticos e cerámicos. 
A Moura da Pena Furada: No mes de setembro de 2011 saltou á prensa o descubrimento dun relevo dunha muller realizado por Antón Fernández Malde a principios dos noventa do pasado século, achado que publicara no Anuario Brigantino no 1993 e no que xa abría a posibilidade de que o conxunto se tratara dun santuario no que destaca a figura dunha muller espida que mostra un desproporcionado sexo e coñecida dende vello polos veciños co nome de A Moura. Despois dunha primeira intervención, revelouse que non se trata dun tema illado, senón que forma parte dun complexo santuario datado entre os últimos séculos antes de Cristo e os primeiros da era cristiana que nos amosa o sistema simbólico e relixioso dos pobos galaicos, antes e durante a romanización. Ata o de agora, o coñecemento sobre estes pobos limitábase case ás aras romanas pero non abundan as representacións figurativas dos seus deuses nin este tipo de estruturas arquitectónicas. Unha das novidades é o control sobre a incidencia que a luz solar ten no conxunto e as conexións astrais que plantexa. A figura da Moura é probablemente unha deusa da fertilidade, ubicada nun podio, na parte máis elevada do complexo, que se amosa con toda claridade cara ao mediodía, en contraste co outro antropomorfo, pode que masculino, que é máis visible cara o ocaso. Coa axuda dun arqueoastrónomo comprobou que un muro onde hai unha marca, medieval ou romana, está perfectamente aliñado co equinoccio de primavera. Mais resulta aínda máis emocionante o descubrimento durante o equinoccio de outono; entón o sol cádrase de forma perfecta coa moura, iluminando ademais outra figura antropomorfa moi pequena que se atopa nunha das portas de acceso, a uns quince metros da moura. Segundo Malde non é unha casualidade que a vulva do baixorrelevo sexa irradiada polo sol na súa máxima intensidade durante o equinoccio de primavera, momento do ano ancestralmente celebrado por festas e rituais, nin que a estrutura xeral do santuario, que se desenvolve nun eixo norte-sur, estea orientada ao oeste, relacionado co mundo do Máis Alá. Detrás do podio construíuse un pequeno habitáculo, a modo de balcón con vista ao Monte do Gato. Unha das cuestións a dilucidar é ata cando se utilizou o recinto. O investigador cre que xa coa cristianización consolidada continuou a ser un referente para os habitantes do lugar. De feito, a igrexa de Santa María de Lesa, a menos dun quilómetro, está adicada a unha mártir galaico-romana con reminiscencias de A Moura, xa que se lle atribúe unha extraordinaria fecundidade, ao ter parido nove fillos á vez.

 


CORCUBIÓN
Monte do Castro e Quenxe (Redonda).
Castro de Quenxe: Croa de pequenas dimensións defendida por un parapeito e unha muralla. O seu recinto está ocupado por terras de cultivo. Domina a ría de Corcubión.

CORISTANCO
O Castro (A Brañeira-A Agualada); Castro Redondo e O Portal (A Cruz de Agrelo-Cereo); Cotón e San Roque (Coristanco); Santa Cecilia (Centiña-Coristanco); Vilar (Couso); Os Castros (A Cepa-Erbecedo); O Cotón (Ferreira); Oca e As Picureas ou Quenllas (Oca); Coto Redondo (Codesido-Oca); Lume de Suso (Santa Baia de Castro); A Croa de Arixón (Seavia); Puga (Arixón-Seavia); Castrobó (Castrobó-Valenza); A Insua (Valenza). 
Castro do Cotón: Sobre o castro existiu unha capela medieval derrubada a finais do século XIX. 
Castro da Croa de Arixón: Situado na aba do monte, presenta desniveis que nalgunhas partes acadan os vinte metros. Atopouse cerámica sen decorar, un machado puído e tégulas romanas. Segundo a lenda foi construído polos mouros. Tamén había unha galiña cos pitos de ouro. 
Castro da Insua: Posúe un único recinto de planta oval.  
Castro Lume de Suso: Forma ovalada, delimitado en parte por fortes terrapléns que aproveitan a caída natural do terreo. Vese un parapeito precedido por un foxo.  
Castro de Oca: Un recinto tirando a circular, cun diámetro duns 100 metros. Alterado por unha canteira dende os anos cincoenta e os muros divisorios de herdades. Segundo a lenda agocha un pote de ouro e outro de alcatrán custodiados polos mouros. 
Castro das Picureas: Moi alterado, con defensas case irrecoñecibles. Sobre a croa construíuse un cemiterio. 
Castro Redondo: Forma ovalada, cun diámetro duns 80 metros. Restos de parapeito e foxo. 
Castro de Santa Cecilia: Croa de forma oval, cun diámetro de 90 metros no eixo N-S e 25 metros no L-O, con sucesivas terrazas de modo descendente. Na cima houbo unha capela, hoxe en día desaparecida. 
Castro de Vilar: A croa está arrodeada, ademais de por unha muralla, por fortes pendentes. Aínda se poden ver as gabias e foxos resultado da procura de wolframio a mediados do pasado século XX.


 

A CORUÑA
Elviña (Elviña); Nostián (Nostián-Visma).
Castro de Elviña: Descuberto por Luis Monteagudo no ano 1947. Sitúase nunha pequena elevación do terreo. As primeiras escavacións datan do ano 1947, primeiro dirixidas polo propio Monteagudo e despois por Xosé María Luengo que sacan á luz o alxibe, a muralla e os cubos dunha das entradas da croa. X. M. Luengo tamén atopou unha construción que foi interpretada como un templo adicado a un ídolo fálico que estaría relacionado co culto á fertilidade e á sexualidade (no Museo do Castelo de San Antón consérvase un ídolo fálico). A principios dos anos oitenta, Felipe Senén, ademais de recuperar as zonas escavadas, comeza as sondaxes no interior do recinto. Xa no presente século, os traballos dirixidos por Xosé María Bello están a poñer en valor o xacemento. Formado por varios recintos aterrazados, separados por murallas, salienta a muralla da croa franqueada por dous torreóns defensivos semicirculares con rampa e escaleiras de acceso empedradas. Consérvanse casas, a fonte-alxibe con escaleiras, o templo do ídolo-fálico, etc. As casas son de planta circular e ovalada, agás a coñecida como Casa da Exedra, rectangular con ábsida. Tivo varias fases de ocupación que van dende o s. III a.C. ata o s. II d.C.
Castro de Nostián: Nos anos setenta, Alonso del Real e Vázquez Varela consolidaron as dúas vivendas circulares que se poden ver na actualidade.
Diadema de Elviña: É a única diadema galega atopada in situ durante a escavación realizada por Luengo no ano 1954. Forma parte do coñecido como Tesouro de Elviña, composto, ademais, por un colar articulado, trece contas de colar e un colgante. Custodiados polo Museo Arqueolóxico do Castelo de San Antón.
 

 


CULLEREDO
Almeiras (Almeiras); Alvedro (Alvedro); Culleredo e Rutís (Culleredo); Orro (Orro); Vilaboa (Vilaboa-Rutís); San Cosme (Sésamo); Sueiro (Sueiro).
Castro de San Cosme: Situado a 130 metros de altitude, divísase o val do río Valiñas. Presenta forma ovalada, de 180 x 93 metros, defendido por un parapeito achandado pola construción do campo da festa. Acolle unha ermida románica posta baixo a advocación de San Cosme e dous cruceiros.

CURTIS
Fradegas, Penedo, Vilardois e Vilarullo (Curtis); Santalla (Pazo-Curtis); Esmorís, Estremil, Fisteus, Merelas, O Porto, A Roda (Fisteus); Castronelas, Pedreiro, Remourán, Vila do Castro (Foxado); Castelo, Foxado (Paradela-Foxado).
Castro de Fradegas: Amurallado en todo o seu perímetro, conta cun foxo polo SO.
Castro do Castelo (Paradela-Foxado): Presenta forma circular con restos dun foxo e un pequeno antecastro. Moi alterado na súa estrutura. No ano 1932 atopouse unha ola que contiña catro torques e un brazalete, todos de ouro, ademais de trinta e cinco moedas feitas cunha aliaxe de ouro e prata.
Castro de Fisteus: De forma elíptica, está arrodeado por unha muralla en todo o seu perímetro. Conta cun antecastros por SO.
Castro de Mereleas: Presenta un recinto principal de forma circular e un antecastro de planta triangular, ambos os dous defendidos por unha muralla. Pouco alterado.
Castro da Roda: Recinto elíptico arrodeado por unha muralla e un foxo, dividido por unha pista.
Castro de Santaia: Circular, presenta restos dun antecastro e un foxo.
Castro de Vilardois: Érguese nun esporón sobre o río Mandeo que actuaba como defensa natural. Polo leste conta con muralla e foxo.
Castro de Vilarullo: Castro cun recinto circular e foxo. 


DODRO
Ermida e Lestrobe (Lestrobe-Dodro); Monte San Xián (Susavila-Dodro); A Carga (Vigo-Dodro); Traxeito (Laíño); Castro (Castro-San Xoán de Laíño); Imo (Imo-San Xoán de Laíño); Veiga de Abaixo (Monte Carboeiro-San Xoán de Laíño); Bexo ou Murallas (Alto de Paradegua-San Xoán de Laíño).  Revixós. 
O Castro (San Xoán de Laíño): A principios do mes de setembro de 2015, un veciño de Dodro presentou unha denuncia ante a Dirección Xeral do Patrimonio Cultural por unha obra realizada polo Concello nun camiño da aldea de Castro, na parroquia de San Xoán de Laíño, que afecta ao xacemento que dá nome ao lugar, catalogado no PXOM. A raíz da concentración parcelaria dos anos setenta, o castro xa fora atravesado por unha pista de uso agrícola e que co tempo se converteu nun dos accesos ao pobo. Hai pouco, ao ampliar e asfaltar o camiño, destruíronse elementos do castro, co movemento de terra e a colocación de tubos de formigón. Segundo o denunciante, ao revisar o expediente das obras, prohibíase ampliar a pista, limitando a actuación á limpeza e mantemento. 
Castro de Bexo: No mes de abril de 2016, o Concello acometeu os traballos de roza e limpeza do castro. O estado no que se atopaba era de bastante alterado pola extracción de pedra para outras construcións, polo desmantelamento dos muros, así como por escavacións furtivas na croa, ademais o espazo estaba cuberto por unha repoboación de eucaliptos. Despois da actuación poden apreciarse unha catorce estruturas, aínda que non se desbota a existencia doutras. O castro vai ser sinalizado.      
Castro de Lestrobe: Detrás de onde se levantaron as Torres de Lestrove, na ladeira do monte Vilar, apareceron tellas, ladrillos e pedras de época romana que pertencerían a un primitivo castro romanizado. Documentado por Manuel Murguía. 
Castro de Imo: Unhas obras realizadas no ano 2004 provocaron o movemento de terra e pedras do xacemento. Con anterioridade xa se vira gravemente afectado por unha estrada que atravesa o castro. 
Castro do Monte San Xián: Un recinto duns 80 metros de diámetro. Gravemente alterado e cun depósito de auga no interior. Apareceron restos cerámicos.  
Castro Veiga de Abaixo: As súas pedras foron reaproveitadas noutras construcións.

 

 


DUMBRÍA
Alvarellos, Berdeogas, Os Casoliños, A Grixa e Monte Pedriña (Berdeogas); Buxantes e As Teixoeiras (Buxantes); Alto do Casteliño, Dumbría e Figueroa (Dumbría); O Fragoso (O Fragoso-Dumbría); Petóns do Castro e Castromar (Ézaro); Monte Castelo (O Logoso-Olveira); Regoelle (Olveira); Olveiroa (Olveiroa); Salgueiros (Salgueiros). 
Castro do Fragoso: Situado nun val coñecido como O Fragoso por onde discorre un río do mesmo nome, tributario do río Castro. Atópase sobre unha atalaia protexido polo norte por un escarpado duns trinta metros de alto que linda co río. Está arrodeado por unha muralla de terra e pedras, ademais dun foxo. A croa é de forma ovalada. Asociado a un tesouro custodiado por unha doncela que só se podía ver a determinadas horas do día. O castro está a uns 400 metros da Pedra Ancha onde no ano 1991 se localizaron os famosos petroglifos.   
Monte Castelo (O Logoso): Castro situado a 400 metros de altitude sobre o nivel do mar dende o que se domina unha ampla panorámica. A cara norte está defendida por unha muralla pétrea e foxo; na cara sur obsérvanse restos dunha tripla muralla. A croa está fortificada con anchos muros, na actualidade practicamente destruídos; aquí pódese ver unha gran rocha con pías, algúns aseguran que feitas pola man do home e que serían utilizadas como altar de sacrificios.


FENE
Pena do Castro (Barallobre); O Sartego (Fene); Río Castro e Prismos (Limodre); O Castro (A Fontenova-Magalofes); As Modias (Magalofes); As Escadas (Maniños); O Cardoeiro e As Pías (Perlío); Orra (Sillobre). 
Castro das Escadas: Entre os concellos de Fene e Mugardos. Nunha pequena elevación, domina a Ría de Ferrol. As murallas foron practicamente arrasadas por estradas locais, camiños, os labores agrícolas e outras construcións. Xunto o mar hai un lugar coñecido como Os Castros.   
Castro da Pena do Castro: Parcialmente achandado cando a construción dunhas vivendas. Atravésao unha pista e o resto aprovéitase como terra de cultivo. 
Castro de Orra: Sobre o castro construíuse unha casa. 
Castro das Pías: Situado xunto a igrexa de Perlío, foi destruído no ano 1970 cando as obras de ampliación de Astano.



FERROL
Arbosa (Brión); Illa de Santa Comba (Covas); Croa de Fontá e Os Gafos (Doniños); Couto dos Mouros (Vilarbuide-Doniños); Esmelle e Tralocastro (Esmelle); Ferrol (Ferrol); A Croa (Leixa); Mandiá (Bustelo-Mandiá); Os Castros (Fraga-Mandía); Monte do Castro (Vilela-Mandía); Lobadiz ou Punta do Castro (Lobadiz-A Mariña); Papoi (Marmancón); Santa Mariña (Castro-Serantes); Os Castros Altos, A Mariña, Pico de Ouro e Vilasanche (Serantes); Castro de Santa Icía (Castro-Santa Icía de Trasancos). 
O Castro (Santa Icía de Trasancos): Asentado nun pequeno outeiro tiña unha planta tirando a circular, arrodeado de muralla e un antecastro semicircular amurallado. Segundo me achegou Luis S. Seoane, atópase practicamente destruído e na actualidade, ademais do topónimo, só queda un muro que actúa como linde de fincas. Sobre el construíron vivendas modernas. Apareceron pedras circulares. Cóntase que no castro había unha capela. Asociado a lendas de mouros. 
Os Castros (Mandiá): En febreiro do 2012, ante a denuncia dun veciño, o Seprona persouse no lugar debido ás talas dun madeirista. A maquinaria pesada utilizada causou distintos danos, tanto na contorna como no interior do xacemento. 
Castro Coto dos Mouros (Doniños): Planta ovalada con restos de dúas murallas e un foxo. 
Castro da Croa (Leixa): Citado no ano 1173 no Tumbo II do mosteiro de Sobrado dos Monxes. Segundo me achegou Luis S. Seoane, a tala descontrolada de eucaliptos afectou ao asentamento. Asociado a unha lenda de mouros. Alterado pola canalización de augas que abastece a Ferrol. 
Castro da Croa de Fontá: Posúe un recinto circular duns 60 metros de diámetro, defendido polo desnivel do terreo e terrapléns. Ten un actecastro de forma circular protexido por foxoso. Saíron á luz muíños de man e anacos cerámicos algúns dos cales gardan os veciños. 
Castro dos Gafos (Doniños): Planta de forma irregular, cun recinto protexido por murallas paralelas e foxo. Dise que o dono do lugar atopou unhas bólas de ferro e abundante cantidade de pedra. Asociado a unha lenda de mouros. No interior do recinto hai construcións de principios do 1800 para a defensa de Ferrol.      
Castro da Insua de Santa Comba (Illa de Santa Comba-Covas): O xacemento atópase nunha antiga península que dividía as praias de Santa Comba e Ponzos. A acción do mar dividiu o espazo inicial en tres illas, na Insua do Medio ou Insua de Santa Comba erguese a ermida. Prospeccións nos anos 2001, 2006 e 2012. Os resultados permitiron establecer diferentes fases de ocupación, que van dende a Idade do Ferro, pasando pola romanización, ata a época medieval (ermida e necrópole que supuxo a cristianización dun lugar pagano. A primeira mención da capela data do ano 868). Estivo ocupado dende o século III a.C. ata mediados do I d.C. en que foi abandonado. Entre outros achados, apareceu un forno de obradoiro para traballos con ferro. Xosé Lois Armada e Víctor Alonso, autores do libro O xacemento de Santa Comba e a minería de Covas, manexan dúas hipóteses para o seu abandono. Unha está relacionada coa fin das actividades mineiras na mina de Covarredeiras, en Ponzos; a outra supón que no primeiro século da nosa era o castro comezou a súa conversión cara as illas actuais. A Universidade da Coruña e o CSIC, co impulso da Sociedade Cultural Columba, propuxeron conservar a zona, tanto no eido arqueolóxico como natural. 
Disco de Santa Comba (Covas): No ano 2001, André Pena Graña, arqueólogo do Concello de Narón, atopou unha disco duns 4 cm de diámetro e cun pequeno furado no centro, posiblemente do século I d.C., cunha epígrafe votiva adicada á deusa Reva. 
Castro de Lobadiz: Situado na Punta do Castro. Defendido polos cantís e tres muros e un parapeito que defendían a entrada. Tamén posuía un torreón, hoxe en día desaparecido. Pódense ver restos dalgunha vivenda rectangular con ángulos arredondados. Atopáronse restos cerámicos e muíños de man. 
Castro de Papoi: Emprazado na parte máis baixa do monte Sabugueiro. Forma ovalada cunha zona interior máis elevada e protexida por un terraplén. O resto do recinto estaba defendido por unha muralla de terra e pedras e por un foxo. 
Castro de Pico de Ouro: Atopábase no antigo accedo a Ferrol dende Covas. Destuído por unha canteira. (Información de Luis S. Seoane). 
Castro de Santa Icía: Do primitivo asentamento só queda o topónimo xa que foi destruído para construír vivendas. Tiña forma circular duns 60 metros de diámetro. 
Castro de Tralocastro: Érguese nun outeiro a 120 metros de altitude sobre o nivel do mar, domínase o val do río Esmelle. Ten tres liñas de murallas e dous foxos. Ateigado de eucaliptos. 
Castro de Vilasanche: Encravado nun pequeno outeiro. Trátase dun castro de forma ovalada que aproveitaba os desniveis naturais en case todo o seu perímetro, agás unha parte protexida por unha muralla. Apareceron restos cerámicos atopados durante os labores agrícolas. 
Monte do Castro (Vilela): De pequenas dimensións, apréciase un foxo e un muro. Apareceron anacos de tellas e  cerámica. Asociado a lendas de mouros. 
O Tesouro de Bedoya: Leva o nome do seu descubridor, don Francisco Bedoya Fojo. O achado produciuse nos anos corenta do pasado século, ao limpar unhas pedras dunha eira próxima a casa de D. Francisco. Nun recipiente de bronce estaban despositados unha diadema de ouro, catro arracadas de ouro, dous aneis de ouro, dous áureos datados entre os anos 54 e 85 d.C., vinte e sete denarios de prata datados entre os anos 63 d.C. e 91 d.C. Aínda que non se sabe a procedencia exacta, si se cre que non estaría moi lonxe de onde foi localizado. Custodiado no Museo de Pontevedra.
 


 


FISTERRA
As Croas (O Castro-Duio); Cabanas (Fisterra); Torre do Castelo (Castromiñán-Sardiñeiro); Monte dos Caudales e Punta Sardiñeiro (Sardiñeiro).
Torre do Castelo ou Castromiñán: Atópase nun promontorio que se adentra no mar. Defendido polos cantís e, na parte máis vulnerable, por dúas murallas terreiras e un foxo. 


FRADES
Céltigos (Céltigos). 

IRIXOA
Ambroa, Casal do Mouro e Graña (Ambroa); O Castrillón e Os Castros (Irixoa); Castelo (Monte San Antón-Mántaras); O Castro (Mántaras); Longra (Mántaras). 
Castro de Ambroa: Posúe un único recinto duns 75 metros de diámetro. Cortado por pistas deportivas do centro social e por unha estrada. Polo leste conserva restos do parapeito orixinal. 
O Castro (Mántaras): Recinto circular duns 80 metros de diámetro defendido por un parapeito duns 2 metros de altura. No interior vense algúns afloramentos rochosos.  
Castro de Casal do Mouro: Situado nun outeiro dominante sobre o val do río Lambre. Presenta unha croa ovalada arrodeada por un parapeito moi achanzado na actualidade. Atopáronse muíños de man e fusaiolas. Preto do recinto castrexo, nun acubillo rochoso, recuperáronse 16 machados de bronce dos que só se conservan dous. Non moi lonxe tamén está a coñecida como "Pena de Paxaros", unha pedra abaladoira que, ademais de abanear ao sometela a un leve empurrón, tamén o fai, disque, cando soa a gaita. No lombo da pena hai insculpidas unhas coviñas. 
Castro da Graña: No medio de terras de cultivo, preto da igrexa parroquial. De forma case circular, deféndeo un parapeito formado por terra e cachotes de granito e pizarra. Atopouse un muíño de man. 
O Castrillón e Os Castros (Irixoa): Na actualidade non se observan indicios de estruturas materiais.


A LARACHA
Lagarteira (A Lagarteira-Cabovilaño); San Román (Cabovilaño); O Petón do Castro ou de Riotorto (Riotorto-Cabovilaño); O Castro da Medoña (Coiro); A Castreira (Erboedo); Erboedo (A Fontela-Erboedo); O Petón (Golmar); Condesa ou Bico do Castro (Quenxe-Lemaio); O Retorno (A Cachada-Lestón); O Castro, Fofelle, Lestón e San Martiño (Lestón); A Pena ou O Petón (A Pena-Montemaior); O Castriño (Condesuso-Soandres); Revirente (Revirente-Soandres); Croa de Santa Baia e San Pedro (Soandres); Cerqueira ou Refoxo (A Cerqueira-Soandres); Condesuso (Condesuso-Soandres); Os Castros (Curros-Soandres); Gabenlle e Petón do Castro ou Riotorto (Torás); Montes Craros (Vilaño); As Motas (Pereiro-Vilaño); Pequeno ou As Motas (Vilaño). 
Castro da Condesa: Forma tirando a elíptica con dúas murallas concéntricas que se reforzan no sector norte cun parapeito intermedio e un foxo. A croa utilizouse como canteira. 
Castro da Croa de Santa Baia: Situado no cume dun monte de difícil acceso, arrodeado por un pequeno muro defensivo de cachotaría de granito e parapeitos. Apareceron machados da Idade do Bronce. 
Castro de Erboedo: Asenta sobre unha plataforma circular duns 65 metros de diámetro. Posúe restos dun parapeito. Apareceron muíños circulares e anacos cerámicos. 
Castro de Gabenlle: Posúe un único recinto circular duns 60 metros de diámetro protexido por parapeito e terraplén.  
Castro de Montescraros: Ten unhas medidas aproximadas de 175 por 130 metros. Ademais de cerámica galaica e romana, atopouse unha tesoira de rapar. A principios do mes de marzo de 2016, o Pleno do Concello da Laracha acordou por unanimidade unha modificación puntual do PXOM para protexelo. 
Castro Pequeno ou das Motas: Posúe un recinto principal de forma circular duns 35 metros de diámetro protexido por un terraplén en todo o seu perímetro. Restos de parapeitos e foxos.  
Castro do Petón do Castro: Destruído pola construción da autoestrada A Coruña-Carballo. Segundo Botella e Agrafoxo estaba formado por un único recinto de forma ovalada protexido por un terraplén de 5 metros de alto. 
Castro do Retorno: De forma elíptica, con afloramentos graníticos en todo o seu perímetro. Moi alterado por fincas de cultivo e prados. 
Castro de Revirente: Segundo Agrafoxo e Botella tiña forma circular e contaba con dous recintos cun parapeito intermedio e un torreón defensivo no S-L.  
Castro de San Román: Recinto de forma tirando a circular duns 180 metros de diámetro. Conserva un parapeito polo leste cunha altura máxima de 1,50 metros. Polo sur vese un aterrazamento moi alterado.

LAXE
Monte do Castro e Torre da Moa (A Torre-Sarces); Lourido (Lourido); O Castrelo (Castrelo-Soesto); Castelo (Traba).
Castrelo: Durante as obras de ampliación da estrada a Laxe no ano 2009, un veciño alertou da aparición dunha estrutura pétrea que propiciou o descubrimento do castro. Durante as escavacións saíu á luz unha muralla escalonada cunha monumental entrada que dá acceso a un recinto situado nun piñeiral. Tamén se atopou unha porta tapiada, feito infrecuente, ata o de agora, nos poboados castrexos.
Castro Torre da Moa: Con defensas naturais e unha terraza con dous lenzos de murallas pertencentes, posiblemente, a unha construción medieval.

 
 

LOUSAME
Monte Castelo (Fruíme); Berrimes (Berrimes-Lousame); Eiras do Castro (O Castro-Lousame); O Castro (Lourido-Tállara); San Lourenzo e San Mamede (Tállara); Comparada (Comparada-Vilacoba); Servia (Servia-Vilacoba); Coto do Castro (Vilacoba).
Castro de Comparada: Presenta unha croa circular arrodeado por unha muralla.
Coto do Castro: Dise que foi construído polos mouros.
Castro de San Mamede: Neste castro atopouse un cuncheiro. Segundo a lenda hai un túnel cheo de tesouros custodiado polos mouros. Tamén se di que hai unha pedra que ao golpeala escóitanse unhas campás.
Castro de Servia: Levántase sobre un cantil nun meandro do río Vilacova que actúa como defensa natural. Pola parte menos defendible conserva restos dunha muralla.
Ara de Lesende: No ano 2006, Iago Ugorri Serantes descubriu unha ara reaproveitada nunha parede na casa reitoral de Lesende que pertencería a un habitante indíxena romanizado. A inscrición di: "Marco Valerio ofrece este voto a Navia polos seus méritos". Datada entre finais do século II ou principio do III despois de Cristo.


MALPICA DE BERGANTIÑOS
Barizo (Barizo); Entretorres (Seiruga-Barizo); Croa do Castro e Taraio (Cerqueda); Casa do Castro (Brión-Leiloio); Bico do Castro (Cabo de San Adrao-Malpica); Campo das Lamas (Asalo-Mens); Agra das Medorras (Vilanova); Punta Galeana (Beo-Vilanova).
Casa do Castro: Segundo a lenda vivían os mouros ata que foron expulsados polo Apóstolo Santiago.

 

MAÑÓN
Estaca de Bares (Bares); Punta do Castro (Vilela-Bares); Malvide (Mañón); Casa dos Mouros (Ponte do Porto-Mañón); Insuas (Insuas-Ribeiras do Sor); O Preguntoiro (Ribeiras do Sor). 
Castro de Estaca de Bares: Situado nun pequeno outeiro, no itsmo dunha península costeira. Presenta un recinto tirando a circular con dos sistemas de defensa composto por un foxo-parapeito e terraplén. Sobre o castro construíuse o faro.  
Castro do Sor: Emprazado na ladeira dun monte, presenta forma oval cun único recinto. Apréciase unha muralla pétrea e un foxo, así como varios aterrazamentos con pendentes moi pronunciadas. Alterado por repoboacións forestais e aperturas de pistas. 
Punta do Castro: Castro costeiro, datado no século IV a.C. Aprécianse dúas liñas de defensa, a más extensa conformada por un foxo e parapeito dispostos no mesm itsmo. da península sobre o que asenta o xacemento, a actualidade ocupado por un vial de acceso á praia. Unha segunda liña defensiva está situada no punto máis estreito da península formada por un foxo-parapeito.

 

MAZARICOS
Agrís (Agrís-Alborés); Enxilde (O Enxilde-Arcos); Rodo do Castro (Beba); Pedra dos Mouros e Vilarín de Chacín (Chacín); O Barral, Recarea (Coiro); Lugarnovo (O Lugarnovo-Corzón); Montellos (Eirón); Monte Aro (Castro-Maroñas); Ríos (Os Castros-Mazaricos); Aro (Vilar-Mazaricos); Castrarón (O Niñán-Os Vaos); Agro do Castro (Os Vaos).
Agro do Castro: Na actualidade baixo as augas do encoro da Fervenza.
Castro de Enxilde: Sobre o río Xallas. 
Castro do Monte Aro: A 556 metros de altitude sobre o nivel do mar. Dúas estruturas circulares concéntricas, duns 145 metros de diámetro. O recinto principal, tirando a ovalado, ten unhas medidas de 120 x 112 metros, defendido por un parapeito. O segundo recinto está defendido por un parapeito. boa comunicación visual co cas de Ríos. (Información recollida de Xosé Troiano en patrimoniogalego.net).    
Castro de Recarea: Escavado parcialmente da década dos oitenta do pasado século. 
Castro de Ríos: De forma ovalada. A croa ten unhas medidas aproximadas duns 100 metros de diámetro. Defendido por un parapeito e terrapléns.

 

MELIDE
O Castro e San Salvador (Abeancos); Agrón e Santalla (Agrón); Corvelle e A Eira dos Mouros (Os Ánxeles); Baltar (Baltar); Barreiro (O Barreiro); Campos (Campos); Oleiros, Pedro e Penas do Castro (Folladela); Orela do Castro e Piñor (Furelos); Donide, Marrás e Paraños (Maceda); Meire (O Meire); O Castelo (Melide); Moldes (Moldes); Pedrouzos (Pedrouzos); San Cosme (San Cosme de Abeancos); As Varelas (As Varelas); A Roda.
Castro de Abeancos: A muralla que o protexía foi derruída no ano 1970. Restos cerámicos no Museo da Terra de Melide.
O Castelo: Toma o nome do castelo medieval que vixiaba Melide, situado na parte máis alta da vila. Construído, xunto coa capela do Carme, sobre o antigo poboado castrexo cuxas pezas se poden ver no Museo da Terra de Melide.
Castro de Donide: Apareceu un machado de tope, citado por López Cuevillas e Monteagudo.
Castro Pedro: Lindeiro entre os Concellos de Melide e Toques. Moi visible en gran parte do Val do Furelos, presenta un recinto oval arrodeado por unha muralla e foxo na parte máis vulnerable. Sondeado no ano 1989 por Penedo Romero e Rodríguez Puentes. 
Castro de Piñor: Dise que unha muller que saída da croa alimentaba aos porcos dalgúns veciños.  
Torque de Melide: Atopado no ano 1867 por un labrego no Campo da Matanza, parroquia de Xubial. Datado entre os séculos IV-I a.C.




MESÍA
Castiñeiras (Albixoi); A Roda (Fieiteira-Albixoi); Pereira (Pereira-Albixoi); A Roda (Xestosa-Albixoi); Monteiro (Campo-Bascoi); A Torre (Tamarín-Bascoi); O Castro (O Castro-Boado); Couto do Castro (Receá-Castro); Castrillón, Pousada e Rodas (Fontefría-Cumbraos); Castiñeiras (Castiñeiras-Mesía); A Pobra ou Castelo de Mesía (A Pobra-Mesía); Mesía (Mesía); As Olas (O Seixo-Olas); Soutelo (Soutelo-Olas); Brea (A Brea-Visantoña); As Medorras (O Castro-Visantoña); Visantoña (Ricos-Visantoña); Os Castriños e Xanceda (Xanceda). 
Castro das Medorras: De forma oval, cunhas medidas aproximadas de 135 por 100 metros, defendido en parte por un parapeito que nalgúns tramos acada os tres metros de altura.  
Castro das Rodas (Fontefría): A configuración orixinal está alterada polo trazado de camiños e dunha canteira. Constaba de dous recintos. O antecastro conserva parte dos parapeitos. 
Castro de Xanceda: Castro formado por unha croa de planta con tendencia ovalada, con foxo, unha muralla e antecastro. Alterado polo aproveitamento agrícola que achanzou parte do talude.   
Torques do castro de Xanceda: O Tesouro de Xanceda foi descuberto, ao parecer, a mediados dos anos setenta do pasado século, segundo uns cando se araba unha leira situada fóra do castro e, segundo outros, cando se araba na croa do castro. No Museo Arqueolóxico do Castelo de San Antón consérvanse oito anacos dos torques de ouro, dous pertencentes a dúas metades dunha mesma peza.
 

 

MIÑO
O Castro (Castro): En orixe, o castro debía ser de forma ovalada, cunhas dimensións de 135 x 185 metros. Totalmente destruído, só se aprecian algúns terrapléns. Sobre el construíuse a igre parroquia e o cemiterio, unha áre recreativa, unha pista deportiva, casas modernas, etc., atravésao unha estrada. 
Castro de Ombre (Vilanova).    
Castro de Loios (Miño): Na Punta de Satareixas. No ano 2011, a Xunta de Galicia obrigou á promotora da urbanización proxectada no monte Piñeiro, na parte máis ancha da pequena península do Castro de Loios, a realizar un control arqueolóxico. No ámbito de protección do xacemento xa foran localizados hai anos restos do período galaico-romano, como ladrillos e tégulas.  Moi alterado.

 

MOECHE
Abade (Mil de Abaixo-Abade); O Foxo e Vilachave (Labacengos); Casabranca (San Xoán de Moeche); Costeira (Costeira-San Xoán de Moeche); Forxao (Forxao-San Xoán de Moeche); Valiña de Abaixo (San Xurxo de Moeche); Caleira e Santa Cruz (Santa Cruz de Moeche).
Castro de Abade: Presenta un recinto de forma circular defendido en todo o seu perímetro por unha muralla de terra e pedra. A defensa completábase cun sistema mixto de foxo e parapeito.
Castro da Caleira: Forma elíptica, defendido en todo o seu perímetro por unha muralla de pedra e terra.
Castro de Casabranca: Desaparecido cando a contrución da Biblioteca Municipal. 
Castro da Costeira: Forma rectangular cos bordes curvados. O sistema defensivo está formado por unha muralla de pedra e terra, un terraplén e un forxo que foi destruído pola construción dun camiño. 
Castro do Foxo: De forma circular, defendido por unha muralla de pedra e terra. A defensa completábase cun foxo, que aínda conserva unha parte, e un parapeito de reducido tamaño. 
Castro de Santa Cruz: Presenta un recinto principal de forma oval, defendido en todo o seu perímetro por un terraplén. Sobre o terraplén situábase unha muralla de terra e pedra. Moi alterado pola existencia dunha canteira explotada dende antigo. 
Castro de Vilachave: Forma circular e dun só recinto defendido por unha muralla. Tamén se aprecia un pequeno foxo e un parapeito.
 
 

MONFERO 
Arco da Croa (A Prada Pequena-Queixeiro); O Castro (O Carballo-San Fiz de Monfero); O Coto (no límite co concello de Pontedeume-Taboada); Castro da Medoña.

MUGARDOS
Os Castros, As Escadas e San Vitoiro (Franza); Meá (Meá); Mugardos e As Roibeiras (Mugardos); Eixo, Lodairo e Piñeiro (Piñeiro). 
Castro das Escadas: Entre os concellos de Fene e Mugardos. Nunha pequena elevación, domina a Ría de Ferrol. As murallas foron practicamente arrasadas por estradas locais, camiños, os labores agrícolas e outras construcións (unha casa na croa). Xunto o mar está o sitio coñecido como Os Castros. 
Castro de Mugardos: Desaparecido pola construción dun depósito de auga e un Instituto de Ensino. 
Castro de Piñeiro: Dado a coñecer por Juan A. Carneiro Rey. Está situado na península de Bezoucos, entre as parroquias de Piñeiro (Mugardos) e Caamouco (Ares), sobre un coto rodeado de terras chás, dominando as rías de Ares e Ferrol, nun saltus que tamén domina os terreos circundantes, un ager de produción agrícola. Ten forma elipsoidal, cun pequeno terraplén que circunda a croa; polo norte ten un antecastro.  
Castro de San Vitoiro: A única referencia é a do cardeal Jerónimo del Hoyo no ano 1607, que di: "Hay una ermita (San Vitoiro) entre unas heredades que dicen fueron castros de moros y dan señales de haber sido fortalezas".
  
MUROS
Os Castriños e Ventín (Louro); Miraflores (Muros); Santa Catalina (illa de Santa Catalina-Tal); Punta Castriño (Tal de Abaixo-Tal); Rimao (Torea).
Castro de Miraflores: Emprazado no medio dunha ladeira. Conserva un só recinto e parte das defensas artificiais só verificadas en parte da acrópole.
Castro de Rimao: Nun outeiro que domina a parroquia de Torea. Presenta un recinto circular defendido por un parapeito.
Castro de Santa Catalina: Castro costeiro emprazado nunha península, defendido por fortes cantís e dúas liñas de parapeitos paralelos na parte máis desprotexida.
Castro de Ventín: Situado no medio dunha ladeira. De forma alongada, presenta un só recinto defendido por dous parapeitos paralelos.


MUXÍA
Mintiráns (Bulturón); Coucieiro (Coucieiro); Frixe (Frixe); Mintiráns (Mintiráns); Castroverde, Lourido, Merexo ou A Muralla, Moraime e Monte do Castro ou Xanzón (Moraime); Castrosil (Nosa Señora da O); Castriño de Vilela (Morquintián); Figueiroa (Morquintián); Queiroso (Nemiña); Touriñán ou Illote do Castelo (Touriñán); Illote do Castelo (Punta do Cabo Touriñán). 
O Castriño de Vilela: Situado a 160 metros de altitude. Presenta unha croa circular de 65 metros de diámetro, defendida por un parapeito. 
Castrosil: Sobre o río do Lago, a uns 45 metros sobre o nivel do mar. Ten unha croa de forma ovalada duns 80 por 60 metros, defendida por unha muralla de pedra e un foxo. 
Castro de Coucieiro: Cóntase que hai unha porta na beira do río pola que se pode entrar por medio dunhas escaleiras ao centro do castro. 
Castro de Merexo: Castro costeiro situado nunha punta que se adentra no mar. Presenta unha croa circular duns 145 metros de diámetro. O parapeito da zona sur está parcialmente destruído polas obras da concentración parcelaria. Segundo os veciños, nos anos cincoenta do pasado século ninguén quería estas terras porque tiñan moita pedra, o terreo esta cheo de pedras facendo recintos circulares pero ninguén sabía o que eran. Entón decidiuse recoller as pedras para utilizar como cimentos das casas. Coa concentración parcelaria achandáronse as súas defensas. (Información de Elixio Vieites en patrimoniogalego.net). 
Castro de Xanzón: Forma ovalada duns 110 por 105 metros defendido por un parapeito en todo o seu perímetro. Dise que no castro hai uns túneles que van a dar ao mosteiro de Moraime. Plantado de eucaliptos.  
Facho de Lourido: Situado xunto a praia de Lourido. 
Illote do Castelo: Na punta do cabo Touriñán, aproveita os pronunciados cantís para a súa defensa e a unión co cabo durante a baixada da marea.

 

NARÓN
O Castro (Castro); Os Bicás e Sequeiro (Narón); Bazón, A Ermida e Pereiruga (Pedroso); Sequeiro (Sequeiro-San Xián de Narón); Eiravedra, Santo Estevo e Sedes (Sedes); Couto do Castro (A Revolta-Sedes); San Mateo ou Vilar (Trasancos); O Castro, Pedreira, Pena Lopesa, Quintá e Vilasuso (O Val); O Castro, O Couto ou Petouzal (Xubia); A Revolta (entre as parroquias de Narón, Pedroso e Sedes). 
O Castro (Castro): Practicamente desaparecido pola construción da igrexa parroquial e do cemiterio. Tiña forma ovalada. Asociado a unha lenda de mouros. Dise que dende o castro bendecíanse as colleitas.  
Castro dos Bicás: situado nunha ladeira, con relevo descendente cara un regato. Malia matogueira que o cubre, apréciase o trazado da súa contorna defensiva, configurando unha ampla croa ovalada.
Castro de Eiravedra: Situado nun outeiro a máis de 200 metros de altitude. Estivo habitado entre os séculos IV a.C. e V d.C. Presenta muralla, foxo e antecastro. Apareceron fusaiolas e moedas de época romana que pertencen a unha colección privada. 
Castro da Ermida: Practicamente desaparecido pola construción dunhas pistas deportivas. Asociado a lendas de mouros. 
Castro de Pedreira: Redescubertos nos traballos da concentración parcelaria. Recinto tirando a ovalado duns 85 por 65 metros. Plantado de eucaliptos na actualidade, foi utilizado como canteira. Dise que os veciños se enteraron da existencia deste castro cando a concentración parcelaria.  
Castro de Pena Lopesa: Castro marítimo de pequenas dimensións. Ocupa un promontorio rochoso de relevo aplanado, con moi boas condicións defensivas, tanto pola súa situación no litoral como pola fractura de separacións respecto das elevacións inmediatas.  Di a lenda que había un castelo onde vivía un rei que gardaba un tesouro; cando o illote se lle facía pequeno, cruzaba a terra por unha ponte e pasaba o día cazando. 
Castro de Pereiruga: Presenta un recinto ovalado protexido por tres liñas defensivas concéntricas. Na actualidade atravésao un camiño e está plantado de eucaliptos. Cóntase que a fonte de Pereiruga é milagreira para facer que chova se se leva a imaxe do San Roque en procesión a recibir baños. (Recollido do Catálogo de castros de Ferrolterra, de Carlos A. Serantes Vigo e Ignacio Fernández Fojo). 
Castro Petouzal: Asentamento costeiro. Consérvanse parte dos muros e foxos. Segundo información achegada por Luis S. Seoane o día 16 de novembro de 2012, Fenosa, que ten unha liña eléctrica sobre o castro, entrou nel con maquinaria pesada, desbrozadora de cadeas e motoserra, talando carballos e castiñeiros na zona. Luis, que puxo en coñecemento do Concello de Narón o feito, xa recibiu contestación de André Pena Granha, o arqueólogo do Concello, quen fixo un informe e xa está a tomar medidas sobre a desfeita e poñelo en coñecemento da Xunta. Luis comentoume que este castro coñécese tamén como O Couto. 
Castro de Quintá: Castro de chaira de forma case circular. Só se conserva unha liña de defensa. Ten unhas medidas aproximadas de 70 por 90 metros. Afectado por vivendas e estradas. Atopouse un machado de bronce depositado no Ateneo Ferrolán. 
Castro da Revolta: Recinto principal de forma ovalada cun antecastro adosado. Cóntase que os veciños atoparon pedras escritas. Conta a lenda que nunha ocasión uns negros levaros do castro unha misteriosa arca que cargaron sobre unha mula. Outra lenda di que unha muller casada, tras beber nunha fonte encantada, converteuse en pomba; preguntáballe a un xornaleiro como estaban o seu marido e o seu fillo; o encantamento debérase a un alfinete que a ave tiña cravada na cabeza e así, un bo día, foi capturada e liberada do alfinete, co que recobrou a súa apariencia. (Recollido do Catálogo de castros de Ferrolterra, de Carlos A. Serantes Vigo e Ignacio Fernández Fojo). 
Castro de Sequeiro: Próximo ao río Salgueiro. Presenta un recinto principal de forma ovalada. Asociado a unha lenda de mouros. 
Castro do Vilar ou San Mateo: De forma case circular, cun diámetro aproximado de 54 metros. Conta cunha liña defensiva. Sobre el hai unha plantación de eucaliptos. (Información de Luis S. Seoane). 
Castro de Vilasuso: De forma ovalada, duns 50 por 58 metros. Situado non moi lonxe da Pena Lopesa. Dende aquí divísase a praia da Frouxeira. Cuberto por eucaliptos.



 

NEDA
Marraxón (O Roxal-Anca); Ancos (Monte Ancos-Casadelos-Neda); Vilasuso (Neda); A Croa (O Castro-Viladonelle).
Castro de Ancos: Érguese a 260 metros de altitude sobre o nivel do mar, dende o seu cume domínase a Ría de Ferrol. Ten unhas medidas aproximadas de 105 por 80 metros. Está defendido por dúas murallas e un foxo. Moi achandado pola construción dunha pista que o atravesa. Segundo algúns autores aquí estaría a famosa cidade de Libunca. Conta a lenda que o castro está oco e cheo de auga; se un día rebenta, Neda desaparecerá. 
Castro de Viladonelle: Sobre o río Belelle, con impresionantes vistas sobre a fervenza. De forma ovalada, cunhas medidas de 90 por 60 metros. Moi deteriorado, conserva algúns restos das murallas defensivas. Ata os anos noventa do pasado século aproveitáronse as súas pedras en construcións modernas. Planta do de eucaliptos.
 

NEGREIRA
Ameixeiras (Ameixeiras-Aro); Aro (Aro); Broño, Covas e Feáns (Broño); Castroverde (Bugallido); Cornado (O Cornado-Bugallido); Castelán (As Ameixendas-Campelo); O Castro (Campolongo); Couso (Couso de Abaixo-Campolongo); Cotón do Castro (O Cancelo-Covas); Guimaráns (Guimaráns); Liñaio (Liñaio); Logrosa (A Chancela-Logrosa); Corzán (Negreira); Vilachán (Vilachán de Arriba-Negreira); Castroverde (Vilar de Curro); Agrís, Mourís e Xallas (Xallas); Libreiro (Zas); Alto dos Castros. 
Castro de Ameixeiras: Situado entre as aldeas de Ameixeiras e Vilar, a 280 metros de altitude. Consta dun recinto central rodeado por un parapeito, hoxe en día cortado por unha pista.  
Castro de Broño: Sobre o castro ergueuse un castelo medieval do que quedan algúns restos. Situado nun lugar estratéxico pola súa altitude e control do territorio. Ten tres defensas concéntricas e que debían estar feitas con muros de pedras, polos restos que aínda se poden ver, e que compoñen unhas terrazas entre elas. A primeira muralla, de forma circular, ten unhas medidas aproximadas de 170 metros de diámetro. Na parte inferior amosa fortes pendentes que evidencias o seu carácter defensivo. 
Castro de Logrosa: Obsérvase unha dobre muralla, foxo e vivendas circulares. Apareceron fragmentos cerámicos e de bronce. 
Estatuas do castro de Logrosa: Trátase de dúas efixies cortadas á altura do ventre, esculpidas de forma tosca. Florentino L. Cuevillas nun artigo titulado Las estatuas de Logrosa, publicado en Cadernos de Estudos Galegos no ano 1957, compáraas con estatuas-menhir. G. López Monteagudo (1989) di que poden ter unha vinculación coa divindade indíxena Cosus. Custodiadas no Museo do Pobo Galego.

 

NOIA
San Lois e Sobreviñas (Argalo); Punta Barquiña (Barro); Taramancos (Boa); Croa do Castro e Lampreeiro (Roo). 
Castro de Punta Barquiña: Na zona da Barquiña hai un illote coñecido como As Pedras de San Bartolomeu, onde se di que estaba a capela perdida do santo. Conta a lenda que os veciños podían ver as súas campás cando baixaba a marea. Tamén se di que no fondo do mar atopáronse basas, columnas e restos dun templo de época romana. Sobre isto non se coñecen restos pero si sobre o asentamento castrexo onde apareceron varios útiles coma un muíño de man que garda un veciño do lugar. Tamén saíron á luz restos cerámicos. Consérvanse restos dunha muralla, interrompida por unha estrada e que logo continúa cara o mar. Deste castro xa fala Murguía no século XIX. 
Castro de San Lois: Situado a 360 metros sobre o nivel do mal. Organizábase en varios recintos concéntricos que desenvolven ladeira abaixo unha pequena acrópole. En mal estado de conservación, pódense ver restos das murallas defensivas. A instalación dunha antena de televisión no ano 1982 continúa a ser motivo de conflito entre a Xunta e o Concello que solicitou o traslado da antena para poñer en valor o xacemento. 
Castro de Sobreviñas: Na Punta da Barquiña. Conserva restos dos muros. 
Castro de Taramancos: No mes de setembro de 2011, o Concello de Noia denunciou a destrución polas máquinas que están a traballar no viaduto sobre a ría de vivendas de época castrexa e dun muro romano. 
Poboado de Espiñeira (Taramancos-Boa): Trátase dun asentamento cunha cronoloxía que vai dende a Idade do Bronce ata época tardorromana. Foi escavado de urxencia pola construción da estrada de Noia a Portosín, aparecendo dúas vivendas da Idade do Ferro, varios cuncheiros, foxas e un muro. Chama a atención a súa falta de elementos defensivos, feito que se considera moi atípico na zona. Grave risco de desaparición.

OLEIROS
O Castro, Castromén, Punta Roza e Punta Torella (Dexo); Gobernas ou Lorbé (Lorbé-Dexo); Roza do Mirón (Dexo); Redondos e Xaz (Dorneda); Agra dos Castros ou de Breixo (Breixo-Dorneda); Alto da Gobernas, Iñás e Ra do Castro (Iñás); Montrove (Montrove-Liáns); Castrillón ou Morro Canide e Maianca (Maianca); O Castelo ou Hedreira, Monte Siño e Oleiros (Oleiros); Perillo ou Santa Cristina (Perillo); Monte do Castro e Sarro (San Pedro de Nós); Subiña ou Vixía (Serantes); As Grobas ou Xoez (Xoez-Serantes). 
Castro de Breixo ou Agra dos Castros: Ten forma ovalada cunhas medidas de 85 por 120 metros defendido por terrapléns.  
Castro de Lorbé: Destruído pola construción dunha urbanización. 
Castro de Oleiros: No ano 2009, o Concello denunciou ante a Dirección Xeral do Patrimonio Cultural as obras que un particular estaba a facer na cima do castro. 
Castro de Punta Roza: Situado nunha pequena península, adaptado á topografía do terreo. Ten planta semicircular defendida por tres parapeitos con foxos entre eles. 
Castro de Punta Torella: Posúe un único recinto de planta oval defendido por unha sucesión de parapeitos e foxo e polo cantil rochoso cara o mar. 
Castro do Monte Siño: Destruído pola construción dunha urbanización. 
Castro de Montrove: Moi alterado polas plantacións de cultivos. 
Castro de Morro Canide: Nunha península urbanizada. Estragado pola construción dunha urbanización. Apareceron pezas cerámicas castrexa e romana, depositadas no Museo do Castelo de San Antón da Coruña. Nos cantís da praia de Canide-Portelo foron atopadas dáúas estruturas murais catalogadas como un xacemento distinto. 
Castro da Roza do Mirón: Situado na península da Roza do Mirón. De forma elíptica, conta ao menos con dúas liñas defensivas. Segundo Luis S. Seoane, non figura no PXOM do Concello de Oleiros.  
Castro de Santa Cristina: Erixido sobre un promontorio rochoso que se adentra no mar. Monteagudo recolleu fragmentos cerámicos. Pódese acceder en marea baixa. 
Castro de Subiña ou Vixía: Consta dun recinto fortificado con dúas murallas de terra e pedras. Ten unhas dimensións duns 140 metros de diámetro, cun recinto principal duns 75 metros no eixo norte-sur e 65 metros no leste-oeste. Construcións modernas afectaron parcialmente ao castro; sobre as defensas plantaron algún eucalipto. Está sinalizado.     
Castro das Grobas: Moi alterado por vivendas de nova construción. 
Castro de Xaz: Situado nunha suave pendente. Ten forma ovalada, defendido por noiros, foxos concéntricos e parapeitos.


 

ORDES
Maior (Ardemil); Coto dos Castros (Castro-Ardemil); Coto da Croa (O Porto-Ardemil); Baltares (Os Baltares-Barbeiros); Uzal (O Uzal-Barbeiros); Fonte da Viña (Beán); A Medorra (Nouche-Beán); Lameiros ((Buscás); Rúa (A Rúa-Buscás); Coto dos Castros(Meitufe-Leira); O Castro (Meitufe-Leira); As Medorras (A Castiñeira-Leira); Os Castros (A Portela-Leira); Guntín (Guntín-Mercurín); Trasmil (Trasmil-Mercurín); Carrás (Os Carrás); Santa Cruz de Montaos); O Dono (O Chan-Santa Cruz de Montaos); Seidón (Ordes); Monte do Castro (O Casal-Ordes); Espenica (A Espenica-Ordes); Castaños (Castaños-Parada); Parada (Parada); Aldea Nova (Aldea Nova-Pereira); Pardiñas (As Pardiñas-Poulo); Senra (Senra-Poulo); Ameixeira e Vilamaior (Vilamaior). Castro de Ferreiros. 
Castro de Beán: A 300 metros de altitude. Presenta unha croa circular arrodeada por unha muralla de terra e pedra e un foxo. 
Castro de Buscás: Situado nun terreo chan a unha altitude de 300 metros, entre o río Cabrón e o rego do Cabo. Vese un gran foxo e unha muralla de terra. Atópase a uns 400 metros de distancia de onde se atopaba a torre medieval de Buscás.
 

OROSO
A Alcaiana, O Cachopal (Os Ánxeles); Medorra do Castro (Casanova-Calvente); Garabanxa (A Garabanxa-Calvente); Cardama, O Castro, Chousa dos Cravos, Xarrape (Cardama); Medorra do Castro (Carollo-Cardama); Bouzalonga, O Castro e Santiña (Deixebre); As Grobias e Piñeirón (A Gándara); Marzoa, Recouso e Trasmonte (Marzoa); O Castro (Campo da Igrexa-Marzoa); Meixide, Oroso Pequeno, Vilacide de Arriba, Vilalbarro e Vilares (Oroso); Medorra do Castro ou de San Román (Pasarelos); Adrís e Senra (Senra); Loureiro (Torre-Senra); Os Castros (Trasmonte); Valverde e Vilarromaríz (Vilarromaríz). 
Castro da Alcaiana: Aínda que se atopa moi achandado, conserva parte do recinto circular duns 80 metros de diámetro e con restos dun foxo. Foi cortado parcialmente por unha estrada.  
Castro de Bouzalonga: Un recinto practicamente circular defendido por un terraplén. Na parte máis accesible posúe un foxo e dous pequenos terrapléns, un dos cales foi afectado pola autostrada A-9. 
Castro de Cardama: Destruído pola concentración parcelaria. 
Os Castros (Trasmonte): Moi alterado pola construción dunha casa e a estrada. Ten uns 80 metros de diámetro. Conserva parte do recinto circular defendido por un terraplén de terra e pedras. 
Castro de Garabanxa: Atópase moi estragado. 
Castro de Loureiro: Destruído pola concentración parcelaria. 
Castro de Meixide: Posúe un recinto circular defendido en todo o seu perímetro por un terraplén e en parte por un foxo. 
Castro de Marzoa: Posuía varias estruturas. Na actualidade non se conservan restos, vítima da concentración parcelaria. 
Castro da Medorra do Castro: Practicamente arrasado. Posuía un único recinto de 40 por 25 metros.  
Castro Piñeirón: Totalmente destruído. 
Castro do Recouso: Totalmente destruído, só se conserva parte dun foxo e de dous terrapléns. 
Castro de San Román: Totalmente estragado. 
Castro da Santiña: Moi arrasado, consérvanse parte do parapeito e un foxo.  
Castro de Vilacide: Presenta un recinto circular, arrodeado por un terraplén, e un antecastro, este destruído en parte por unha escavadora e que tamén afectou ao foxo. 
Castro de Vilalbarro: Parcialmente destruído pola autostrada. 
Castro de Vilarromariz: Alterado pola construción dunha casa no centro do xacemento. 
Tesouro do castro de Recouso: Datado entre os séculos V e IV a.C. Atopado no ano 1920 por don Xosé Sánchez Costa mentres araba, xunto cun seu tío, unha leira. Dado a coñecer por Xesús Carro no 1923. Cando achou a primeira peza, un colar de ouro e prata, deu aviso ao seu amo quen ordenou a todos os labregos que traballaban para el (unhas cinco familias) que buscaran no terreo para ver se atopaban máis xoias. Logo dun tempo, saíron á luz colares, pendentes de prata e ouro, lingotes de prata, etc.: en total uns 50 quilos. O amo, faltaría máis!, quedouse con todo. Na actualidade só se conserva parte do tesouro, doado ao Museo das Peregrinacións de Santiago de Compostela por Felipe Román Cordero. Esta é a historia real contada pola bisneta do descubridor, Jennifer Quinteiro Sánchez, que bota polo chan interesadas hipóteses de que se perdera de forma fortuíta. Está formado por dezaseis arracadas de ouro con filigrana e/ou granulado, dez cadeas ou fragmentos de cadeas, sete fragmentos de anelas en suspensión, dous fragmentos que deberon pertencer a unha peza ou peche e catro tortas de fundición elaboradas cunha aleación de ouro-prata.

 

 

ORTIGUEIRA
Os Castelos (O Barral-Céltigos); Viso (Céltigos); Devesos (Devesos); Punta dos Prados (Porto de Espasante-Espasante); Punta do Tallo e Campo da Torre (Espasante); A Croa (Os Castros-Ladrido); Tallo de Ladrido (Ladrido); Punta Mourama (Loiba); Luía (O Castro-Luía); Caparelle e Porteiro (Mera); O Castro (Mera); As Neves (As Neves); Chan da Torre (O Campo da Torre-Ortigueira); Punta da Moura (Ortigueira); A Volta dos Castros e O Xestal (San Claudio); O Castro, Chouso e Saa (Senra); Castelo do Casón, Montoán, Penido do Medio e Punta Fornelas (Veiga).
Os Castelos: Emprazado nun punta costeira, presenta un único recinto irregular. Restos de paramentos. 
Castro da Croa: A 171 metros de altitude sobre o nivel do mar. Escavado por Federico Maciñeira nos anos trinta do pasado século XX.  
Castro de Montán: Presenta un recinto circular duns 60 metros de diámetro, arrodeado por unha muralla en todo o seu perímetro. E. Ramil documentou un foxo no ano 1990, hoxe en día achandado polos labores agrícolas. Restos cerámicos.
Castro de Punta Fornelas: Presenta un recinto central de planta oval e un segundo recinto semicircular que semella unha prolongación do primeiro. Unha muralla arrodea case todo o perímetro do recinto central agás pola parte que dá ao mar que actuaba como defensa natural.
Castro de Punta Mourama: Un único recinto emprazado sobre un cantil que actúa como defensa natural. O resto está defendido por unha muralla, un foxo e un terraplén. Segundo a lenda, aquí vivían os mouros, había fontes de ouro e túneles.
Punta dos Prados: As primeiras escavacións realizáronse no ano 1987. Trátase dun castro costeiro ocupado entre os séculos III a.C. e III d.C., protexido por un cantil e, na parte máis accesible, por dous foxos intercalados por dúas murallas que se completan cun parapeito exterior. Construído sobre un manancial, destaca o Monumento con Forno que presenta unha clara división entre o adro, antecámara, cámara con forno, pisicinas de auga, canles de desauge, banco corrido na antecámara e chan pulimentado na cámara. O forno conta cunha zoa de alimentación independente. A cámara presenta falsa bóveda, accedéndose dende a antecámara a través do oco inferior central da Pedra Formosa. Atopouse sigillata e ánforas romanas, así como adornos e un as de bronce datado no 26 a.C. Aínda que nun primeiro momento se interpretou como unha sauna romana, os estudos levados a cabo por Almagro-Gorbea e Marco Simón sitúanno nun contexto de confrarías guerreiras de carácter indíxena. No ano 2002 atopouse unha arracada de ouro incompleta. Proposto como Ben de Interese Cultural. 
Castro do Tallo de Ladrido: Estudado por Federico Maciñeira. Nunha península fronte ao porto de Espasante, a 40 metros de altitude. Defensas naturais reforzado por un foxo e unha muralla en ángulo.    
Castro do Viso: Croa circular e un antecastro, tamén circular. Dispón dunha muralla que arrodea os dous recintos. Federico Maciñeira cita unha peneda con cazoletas. 
 

 


OUTES
Castelo da Insua (Cando); Coiradas (Entíns); Laxe (O Catadoiro-Freixo de Sabardes); Freixo (Mosteiro-Freixo de Sabardes); Carleo, O Castelo, Os Castriños, Mirás e San Pedro (Outes); Brión (Brión de Arriba-Roo); Diz, Monte da Cruz ou do Cristo e San Ourente (San Ourente de Entíns); Carleo, Gosende, Mirás e Valadares (Valadares).
Castro de Brión: Mal estado de conservación. As pedras das murallas f0ron reaproveitadas para construír as casas do lugar.
O Castelo: Sobre un outeiro pedregoso. Non se aprecian defensas artificiais. Ao parecer tivo unha muralla que arrodeaba o recinto.
Castro Coiradas: Castro costeiro. De pequenas dimensións, presenta forma ovoidal. As súas pedras foron utilizadas para construír o porto do Conchido. Agrafoxo atopou no seu interior un cuncheiro, con restos de bivalvos, peixes e outros mariscos. O estado de conservación é malo debido aos labores agrícolas, ademais da extracción de pedra; no ano 1995 abriuse unha pista que o atravesou, arrasando as murallas exteriores e interiores. Cando o propietario vendeu os terreos, puxo unha condición: que se aparecía a galiña de ouro da lenda, a pita pasaría a ser da súa propiedade. 
Castro do Freixo: Presenta un recinto ovalado arrodeado por un terraplén e vestixios dun parapeito que envolvía a croa. 
Castro de Valadares: Emprazado nunha pequena elevación dun terreo chan, as condicións naturais de defensa son escasas. Consta de dous recintos ovais unidos entre si, un deles actúa como antecastro que defende o poboado pola parte máis vulnerable. O recinto principal está protexido por un parapeito. 
Castro de San Ourente: Presenta un só recinto de forma circular, defendido por un parapeito.


OZA DOS RÍOS
Monte do Castro (Bandoxa); Monte da Croa (Cis); Quintela (Quintela-Cis); Os Castros (Cuíña); Callobre (Callobre-Cuíña); Coto de Mondoi (Mondoi), As Croas (Oza); Parada (Parada); As Casiñas de Coterras (Muruxeses-Rodeiro); Belén e Pereirais (Belén-Rodeiro). 
Castro de Belén: De forma ovalada, cunhas medidas aproximadas de 300 por 150 metros. Unha plantación de eucaliptos achandou parte do asentamento. Só se aprecian uns poucos resos da primitiva muralla. 
Castro de Maruxeses: Catro de chaira situado no medio dunha plantación de millo. Presentaba forma circular duns 100 metros de diámetro. Practicamente destruído.  
Castro de Quintela: Situado na parte máis alta do monte Coruxo. De forma ovalada, ten unha croa de forma ovalada, arrodeada por un parapeito. Polo leste ten un antecastro. Cóntanse que na fonte que hai nas inmediacións do castro, coñecida como Fonte do Ouro, os mouros agochan un tesouro.


PADERNE
Adragonte e Monte Castelo (Areas-Adragonte); A Croa (Obre); Insua e Montecelo (San Pantaión das Viñas); Samede (San Xulián de Vigo); Monte do Castro (Chantada-Souto); Monte do Castro (Vilamourel); O Convento ou Petouto (Vilouzás); As Cortellas (Sas-Vilouzás). 
Castro do Convento: Coñecido tamén comoo das Cortellas ou O Petouto. Un único recinto duns 90 metros de diámetro. Arrodeado por un parapeito moi suavizado polo acondicionamento do terreo para labores agrícolas. Un foxo foi aproveitado para facer un camiño. Asociado a lendas de mouros. O nome do convento venlle porque, ao parecer, no lugar había unha ermida.   
Castro da Croa: Entre o rego Caraña e o río Mandeo. Presenta un recinto circular con tendencia oval duns 150 por 125 metros. O interior do castro está atravesado por varios muros de pedra que delimitan varias propiedades. 
Castro de Montecelo: Tiña unha planta ovalada duns 125 por 120 metros. O castro está atravesado por varios valados de delimitación de fincas.  
Castro de Samede: Situado a 270 metros de altitude, conserva un muro defensivo. É o que mellor se conserva do concello. 
Castro de Vilouzás: Presenta unha forma ovalada de 125 por 75 metros. Moi achandado por camiños e casas modernas. 
Monte Castelo (Adragonte): Sobre un outeiro. Ten unhas medidas aproximadas de 50 por 60 metros. Protexido polo desnivel do terreo, foxos e terrapléns. 
Monte do Castro (Vilamourel): Coñecido tamén como de San Mamede e Vila do Castro. Ten forma ovalada de 175 por 125 metros. Sobre el erixiron unha torre eléctrica.  
Ídolo: Atopado no ano 1964 ao remodelar o altar da igrexa parroquial de Paderne. Trátase dunha figura antropomorfa tallada en granito identificada como un ídolo fálico relacionado coa fertilidade. Entre as súas características salienta a macrocefalia, o nariz en forma de U, a boca representada cunha raia e sobre a cabeza hai un orificio. Atópase no Museo Arqueolóxico do Castelo de San Antón da Coruña. 
 

 

PADRÓN
Curuto do Castro (Rial-Carcacía); A Rocha e Valente (Herbón); Arretén ou da Rocha, O Barco e A Barronca (Iria Flavia).
Castro de Arretén ou da Rocha: Recinto circular delimitado por unha muralla pétrea e circundado por un foxo. Algunhas estruturas do castro formarían pare do castelo da Rocha Branca.
Castro da Barronca: No lugar da Horta. Destruído por vivendas, estradas, muros, etc., do castro só queda o recordo.
Curuto do Castro: Consta dun recinto central de planta ovalada, defendido por unha sucesión de terrapléns. O conxunto está circundado por un foxo tallado na rocha e un parapeito exterior. O foxo chega a acadar nalgúns tramos os sete metros de profundidade; foi utilizado como corredoira.
Castro Valente: Situado no cumio dunha montaña que forma un meandro do río Ulla, presenta unha impresionante muralla de quilómetro e medio de longo. 
 

O PINO
Lameiro e Roda do Castro (Arca); San Migueliño (Budiño); O Amenal, A Roda (Castrofeito); Eira do Castro e A Roda (Ferreiros); Castro das Medorras, Gonzar e Roda do Castro (Gonzar); Agra do Castro (Lardeiros); San Lourenzo Pastor (Pastor); O Castro (O Pino); Oza (San Mamede de Ferreiros).
Agra do Castro (Ferreiros): Un recinto tirando a elíptico con parapeito en todo o seu perímetro agás na entrada. Te un antecastro reforzado por un muro.
Agra do Castro (Lardeiros): Presenta un recinto e parapeito. Moi alterado por pistas e labores agrícolas.  
Castro de Arca: Moi alterado debido á extracción de pedra.
O Castro (Budiño): Tirando a ovoidal, con terraplén que o circunda e foxo.
O Castro (O Pino): Case circular, con terraplén, parapeito e foxo.
Castro das Medorras (Gonzar): Forma elipsoidal, con muro, parapeito e foxo.
Castro da Roda (Castrofeito): Presenta unha coroa moi achandada polos labores agrícolas. Conserva parte dun parapeito de terra e pedras e un foxo que foi reaproveitado como cammiño.
Castro de San Lourenzo Pastor: Un recinto moi alterado polos labores agrícolas; conserva parte dun parapeito e un foxo. Atopáronse dous torques de ouro, depositados no Museo Arqueolóxico do Castelo de San Antón da Coruña. 
 

A POBRA DO CARAMIÑAL
A Croa (Posmarcos); Cabío, Garita, Vilariño e Punta Ostreira (O Xobre). 
Castro da Croa: Posúe un único recinto tirando a circular, cunhas dimensións de 65 x 68 metros. Croa arrodeada por fortes terrapléns en todo o seu perímetro. Sistema defensivo complementado por un parapeito e unha muralla pétrea.  
Castro de Punta Ostreira: Se o castro xa foi alterado de abondo cando a construción do convento franciscán de San Antonio do Xobre no século XV, no ano 2000 unhas palas destruíron parte das súa estrutura defensiva. Xa no ano 1978 a mesma empresa arrasou o interior do recinto castrexo cando a tala duns eucaliptos. Mais a historia volveu a repetirse no ano 2010 cando dúas máquinas escavadoras fixeron unha nova escachiza. A rápida intervención do alcalde e do concelleiro de Cultura non puido impedir a desfeita. A promotora das obras argumentou que estaba a realizar a limpeza do terreo, actuación, segundo informou o Concello, que carecía de permiso. En Punta Ostreira atópase tamén a capela de Santa Lucía, erixida sobre un túmulo, e un pavimento de cantos rodados con deseños circulares datados no século VII a.C. O castro xa sufrira outras agresións, como a construción da devandita capela e unhas escaleiras de acceso e a destrución dos muros da zona sur pola cerca do primitivo convento.

PONTECESO
Anllóns (Anllóns); Barca (A Bardanca-Anllóns); As Croas (Brantuas); O Castro e Coteleira (Cores); Illa da Estrela (Corme); A Barda (Preto da Enseada da Barda-Corme Aldea); Froxán (Corme Aldea); Cospindo (Cospindo); Cerezo (Cerezo de Abaixo-Cospindo); Lestimoño (Lestimoño de Arriba-A Graña); Nemeño (Nemeño); Niñóns (Niñóns); Tallo (Tallo); Xornes (As Pedreiras-Xornes); San Adrao (entre San Adrao e Cospindo). 
Castro da Barda: Situado preto da costa, presenta forma tirando a circular. 
Castro da Illa da Estrela (Corme Aldea): O castro estaba preto da praia da Ermida, onde se levantou unha capela posta baixo a advocación da Virxe da Estrela que deu nome á illa e á praia. Existe unha estrutura que podería corresponder a un parapeito ou terraplén, así como unha zona esplanada vinculada a esta. Existen referencias sobre un círculo lítico do que non quedan restos. 
Castro de Tallo: Sobre a existencia deste castro, que descoñeciamos, o informante foi Sharewood. 
Igrexa de San Martiño de Cores: Nun muro pódese ver incrustada unha peza proveniente da capela de Santa María do Remuíño, en Corcoesto, onde se apreza unha figura que pode representar unha deusa da fertilidade. 
Castro de Niñóns: No ano 2013 comezouse a recuperar o castro a través dunha acción de limpeza dirixida polo arqueólogo Xurxo Ayán. O proxecto está promovido polo Concello de Ponteceso. Foron os veciños da zona por medio da Asociación Cultural A Nosa Señora do Faro os que se mobilizaron para poñelo en valor. Nalgúns tramos conserva as murallas tal e como estaban hai dous mil anos. Dende o asentamento domínase todo o mar de Niñóns. 
Castro de Xornes: Cóntase que no castro vivían os romanos e que tiñan alí unha igrexa.

 


 

PONTEDEUME
Os Castros (Andrade); As Insuas (Punta Carboeira-Boebre); Boebre (A Barreira-Boebre); Centriria (Breamo); Castrelo ou Centroña (Centroña); Os Castros ou Coto da Nogueirosa (Nogueirosa); O Chao do Castro (Chao do Castro-Ombre); Aurela (Monte da Trapa-Ombre).
Castro da Aurela: Cun recinto principal de forma circular e defendido por unha muralla. No lado norte presenta un antecastro. Destruído por unha canteira e un camiño.
Os Castros (Andrade): Situado nunha ladeira. Dos dous recintos dos que constaba, só se conserva o superior e parte do sistema defensido formado por muros e foxos. Ao pé do castro, na coñecida como finca do Laranxeiro, atopouse o que puido ser unha necrópole. Tamén se di que na parte norte do castro había unha capela da que non se conservan restos. 
Castro de Centroña ou Castrelo: A 194 metros de altitude, cun amplo dominio visitual sobre a contorna. Consta dun recinto principal de forma ovalada,  amurallado e arrodeado en parte por un antecastro. Defendido por murallas e foxos. Hai autores que sitúan eiquí a cidade ártabra de Ardóbriga, citada polo xeógrafo Pomponio Mela na primeira metade do século I d.C. Datado na II Idade do Ferro (cara o ano 400 a.C.). O día 16 de agosto de 2016 presentei uns escritos dirixidos ao Concello e aos grupos municipais para a súa posta en valor xa que se atopa totalmente comido pola maleza. 
Chao do Castro (Ombre): De reducidas dimensións, situado nun pequeno outeiro. A croa está plantada de eucaliptos. Segundo Millán González-Pardo, o topónimo Ombre procede de Ume-brigs, co significado de castro ou altura fortificada do río Ume (Eume). 
Castro do Coto da Nogueirosa: Sobre un pequeno outeiro. Presenta un recinto interior aterrazado que asenta sobre un segundo recinto que conserva parte da muralla. Alterado por unha pista e unha vivenda que destruíu parte do segundo recinto. Estudado por Monteagudo no ano 1976. 
Castro das Insuas: Castro costeiro situado nunha península, defendido por un único parapeito situado no istmo que o une á terra. Arrasado en parte pola acción do mar e por labores agrícolas. Folclore de mouros e a presenza dun antigo cemiterio. De forma irregular, na parte máis longa ten unhas medidas aproximadas de 185 metros por 95 metros de ancho. 
Torque de Centroña: Fragmento dun torque de ouro, datado entres os séculos II-I a.C., atopado fóra do castro de Centroña que, xunto coa cabeza cuadriforme, foron dados a coñecer por Manuel Murguía no ano 1912. Atópanse no Museo Provincial de Lugo. Segundo información achegada por Pilar Carpente Leira, o anaco de torque foi atopado por un seu parente, Juan Leira, cando estaba a recoller patacas nunha súa finca situada no lugar de Casavella, en Castrelo, parroquia de Centroña. Sen lle dar moita importancia, depositouno no chan e, ao rematar, levouno para a casa. O domingo seguinte encargoulle a súa filla que o levara ata Pondeume para ver se por el lle daban cinco pesetas polos debuxos que tiña. O reloxeiro, despois de examinalo, ofreceulle 125 pesetas. A moza, sorprendida, recolleu o torque e dirixiuse ata a casa de don Domingo Álvarez Freire para que averiguara o que era aquilo. O señor Caruncho, da Coruña, manifestoulle a aquel que era ouro galego do Sil, ofrecéndolle 450 pesestas. Logo outro home, o señor Badía levoullo a Manuel Murguía quen quedou encantado, asegurando que pertencía aos celtas ou aos romanos. Como anécdota final, o anaco de torque pasou en pouco tempo das 5 pesetas ás 1.000, e para o caso de que aparecera a outra metade o seu valor estimábase en 4.000 pesetas. 
Cuadriface: Atopado na finca a Madalena no ano 1924. O propietario, Tenreiro Rodríguez, doouno nos anos sesenta ao Museo de Belas Artes da Coruña, na actualidade atópase no Museo do Castelo de San Antón. Trátase dunha peza galaica de influencia romana, de granito gravada polos catro lados, posible representación dunha divindade protectora dos camiños identificada con Hermes, polo de agora única na nosa Arqueoloxía.


 


 

 

AS PONTES DE GARCÍA RODRÍGUEZ
Bermui (Bermui); Espiñaredo (Espiñaredo); Rebardille (A Faeira); O Seixo (O Freixo); Veiga dos Mouros (As Pontes); Os Castros e Uceiros (Ribadeume); Seoane (Seoane). Portorroibo (O Porto Roibo-Vilavella). Castrillón. 
Arracada do castro de Espiñaredo: No mes de marzo do ano 2015, a Asociación para a Defensa do Patrimonio das Pontes denunciou que nas escavación do castro no ano 1990 apareceu o fragmento dunha arracada de ouro xunto a un anel cunha espiga de cereal e algunha outra alfaia. No informe final presentado polos servizos arqueolóxicos da Xunta de Galicia non se citan estes achádegos. O convenio asinado entre Endesa e a Xunta de Galicia para a escavación do castro establecía que os materiais atopados serían depositados nos locais de Endesa para o seu estudo e posterior traslado para o Museo do Castelo de San Antón da Coruña. Nada disto se cumpriu. Do anel nada se sabe, e do fragmento da arracada sábese que se atopa no Museo das Peregrinacións de Santiago, levado alí polo director do museo que no seu día fora xefe dos servizos arqueolóxicos da Xunta. Os amigos das Pontes puxéronse en contacto co Museo das Peregrinacións para utilizar a imaxe da arracada para debuxala e exppoñer o debuxo na II edición da Cita coa Historia das Pontes, mais a resposta do director do museo foi que tiñan que cubrir unha instancia dirixida á Dirección Xeral do Patrimonio Cultural na que se debían comprometer a non empregar a imaxe con fins comerciais, e no caso de que se derivasen beneficios económicos pagar as taxas correspondentes, os custos de reprodución da peza e o compromiso de entregar varias copias dos documentos que reproducisen a imaxe ao propio Museo das Peregrinacións. Todo moi surrealista.  
Castro de Espiñaredo: Situado a media ladeira, acolleu a igrexa e o cemiterio. 
Castro Figoso: Desaparecido dentro da conca mineira.
 

PORTO DO SON  
Baroña (Punta do Castro-Baroña); Caamaño e Illa do Mar (Caamaño); Valcunqueiro ou O Rodo (Valcunqueiro-Goiáns); Miñortos (Miñortos); Foloña (Nebra); Enxa (entre as parroquias de Baroña e Noal); A Cidade, Gourís, A Lagoa e Porto Nadelas (Queiruga); Burleu (Xuño). 
Castro de Caamaño: No Monte Castro, preto da igrexa parroquial. 
Castro de Baroña: Descuberto no ano 1933. Trátase dun castro costeiro situado nunha pequena península rochosa que foi ocupado durante un curto espazo de tempo (entre os séculos I a.C. e I d.C.). Ten unha muralla protexida por un foxo que arrodea o itsmo a xeito de antecastro. No interior pódense ver construcións circulares e ovais, e tamén algunha rectangular, destinadas a vivendas, almacéns, obradoiros, etc. Dende aquí parte unha escaleira que permite acceder a unha segunda plataforma de onde parte un carreiro que bordea un cantil duns 25 metros de altura que leva ata unha terceira plataforma con restos de muralla. Atopáronse cuncheiros, crisois, escouras de fundición, anacos de ánforas, fíbulas, muíños de man e cerámica. Salienta o achado dunha arracada de ouro. Diante do grave deterioro que está a padecer o castro, o alcalde de Porto do Son declarou (20-02-2011) que ía estudar as vías xurídicas para prohibir o acceso ao xacemento se o departamento da Xunta de Galicia non se fai cargo da súa rehabilitación. Segundo un estudo realizado pola Xunta, son os turistas, que sen ningún tipo de control visitan cada verán o castro, os causantes do seu estado actual. No mes de maio de 2014 os arqueólogos encargados da consolidación e rehabilitación do castro atopáronse con novos derrubes causados, posiblemente, polos temporais do inverno pasado. Declarado BIC. 
Arracada de Baroña: Datada no cambio de era, foi a primeira en atoparse nun proceso de escavación da Cultura Castrexa. 
Castro de Burleu: a súa situación estratéxica facíanno practicamente inexpugnable. Consérvase restos dun pequeno muro. 
Castro de Enxa: Forma ovalada con dúas liñas defensivas con grandes pendentes. O recinto máis elevado estaba arrodeado por unha muralla que na actualidade fica practicamente desfeita. 
Castro Illa do Mar: Castro de pequenas dimensións situado nunha illa accesible con marea baixa. Restos de parapeito.  
Castro de Miñortos: Consérvanse restos dun terraplén, muralla e foxo. Mal estado de conservción.  
Castro de Porto Nadelas: Costeiro, situado nun promontorio rochoso que se adentra no mar. Foxo, terraplén e muralla cortan o itsmo. 
Castro de Valcunqueiro: Consta dun só recinto.


 

 

RIANXO
Araño, Foxacos e Traba (O Araño); Pelotiña (Somoza-Asados); Casa de Xil e Cercas (Quintáns-Isorna); Leiro (Monte Verme-Leiro); Punta do Castro (entre a praia das Cunchas e O Porrón-Leiro); Rianxiño (Rianxo); Barbudo e O Castriño (Taragoña); Agro do Castro.
Casco de Rianxo: Casco de Ouro do s. VI a.C. atopado por don Xosé Vicente Somoza na praia das Cunchas. Custodiado no Museo Arqueolóxico do Castelo de San Antón.
O Castriño: Moi alterado pola construción de casas. Adivíñase un parapeito terreiro.
Castro de Pelotiña: O 23 de marzo de 2014, Manuel Gago, no seu capítulocero, achega un castro inédito (mesmo di que lles "colou" aos redactores do PXOM). Di Gago que é o castro máis estragado co que se leva atopado. 
 

RIBEIRA
Couso (Aguiño); Artes (Artes); A Cidá (Frións-Carreira); Porto de Baixo (A Graña-Carreira); Castiñeiras (Castiñeiras); Facho (Corrubedo); Monte Taume (Barreiro-Olveira); A Cidá (Ribeira).
Castro da Cidá: Situado no cume dun monte dende o que se divisa unha ampla panorámica. Presenta unhas defensas formadas por terrapléns e pola disposición natural de grandes rochas que actuaban como murallas. Atopáronse restos cerámicos. Moi alterado pola extración de pedra e a tala de árbores nos anos oitenta. Citado por López Cuevillas e Bouza Brey en Prehistoria e folklore do Barbanza onde recollen unha lenda que fala dos mouros. A segunda campaña de escavacións do ano 2015 serviu para constatar aspectos que xa se aprezaron na primeira, como o elevado grado de urbanización ou o contacto dos seus moradores con pobos do Mediterráneo. Os estudos tamén demostraron de que se trata dun dos castros máis antigos de Galicia, cunha ocupación entre os séculos VIII e VI a.C., na primeira Idade do Ferro. Os elementos recollidos para encargar as probas de C-14 foron moi diversos, hai restos interiores correspondentes a un par de cabanas, terra de áreas exteriores de paso dos habitantes do lugar, estuturas de combustión e un anaco de cerámica en cuxo interior se atoparon restos orgánicos. 
Castro do Monte Taume: Composto por unha pequena croa e un recinto secundario defendido por parapeitos. 
Castro de Porto de Baixo: Descuberto no ano 1978 cando se facían extraccións ilegais de area. Os restos das súas murallas foron utilizadas na construción de vivendas. Habitado entre os séculos IV e II a.C., estaba protexido polo mar e, na parte máis vulnerable, por dúas murallas paralelas. No interior do recinto pódense ver restos dalgunhas construcións.
(A información e as fotos son xentileza de Javier Crugeiras Sampedro, sacadas da súa páxina San Paio de Carreira).


ROIS
Duei (Augasantas); Picadizo e O Tremiñado (Buxán); Os Castriños ou Moares (Ermedelo); Socastro (Herbogo); Leroño (Vilar do Castro-Leroño); Oín (Oín); Lupario, Francos (Ribasar); Agrafoxo, Casal de Poño e Coto da Ferreira (Urdilde).
Castro de Casal de Poño: Situado entre as parroquias de Luaña (Brión) e Urdilde (Rois). Aínda que foi utilizado como canteira consérvase en bo estado. Apareceron restos cerámicos e muíños de man. 
Castro Lupario: Castro romanizado situado entre os concellos de Rois, Brión e Teo. Destaca a súa impresionante muralla de pedra. Segundo a lenda, aquí vivía a raíña Lupa cando os restos do Apóstolo Santiago chegaron a Galiza. No mes de xuño de 2010, a Fundación Propatrimonio Rois denunciou a selvaxe agresión realizada sobre o xacemento. Feito que, ao parecer, descoñecían a Dirección Xeral do Patrimonio e o Departamento Territorial da Consellería de Cultura na Coruña. Pois mira ti por onde, ende resulta que quen meteu a maquinaria no lugar para facer un desbroce e un cortalumes foi (ver para crer) a Dirección Xeral de Montes que, por se alguén non o sabe, pertence á Consellería do Medio Rural da Xunta de Galicia.   
Castro de Moares: Practicamente arrasado cando a concentración parcelaria, atravésao unha pista. As súas pedras foron utilizadas para a construción de casas. 
Castro do Socastro: Situado por riba da aldea de Socastro. Está a ser escavado. Localizouse un petroglifo exento, custodiado no Museo do Castelo de San Antón da Coruña. Apareceu unha ara romana, empotrada na igrexa de Erbogo. 
Figura de Carabeles: Trátase dunha pequena figura feminina, custodiada no Museo Arqueolóxico do Castelo de San Antón da Coruña. 
 

 

SADA
Espiñeiro, Punta Arnela (Carnoedo); Meirás (Meirás); O Castro (O Castro-Osedo); Riovao e Sada (Sada); Agra das Arcas (Samoedo-Sada); O Tarabelo (Sada); O Castro (Soñeiro); Castelo (San Pedro-Veigue); Taibó e Veigue (Veigue). 
Castro da Agra das Arcas ou Samoedo: Planta tirando a circular cun par de liñas defensivas. Alterado. 
Castro do Castelo: Situado na punta costeira do Castelo. Forma circular, separado por un itsmo rochoso no que foi escavado un foxo. 
Castro de Espiñeiro: Apenas se conservan restos, o xacemento foi engulido polo urbanismo. 
Castro de Meirás: Escavado nos anos corenta por Xosé María Luengo, traballos qeu recompilou en Excavaciones arqueológicas en el castro y su necrópolis de Meirás, e no 1976 por Vázquez Varela. Situado a 135 metros sobre o nivel do mar. Ten un único recinto principal de 128 por 112 metros. Defendido por unha muralla. A entrada principal estaba defendida por unha torre redonda. Detrás deste corpo de garda hai un baluarte semiciruclar formado por unha muralla en rampa. Saíu á luz unha das escasas tenaces para traballar o ferro, machacadores, fíbulas, anacos de pendentes, moldes, etc. Atopáronse unhas setenta fosas, atribuídas ao mundo castrexo, escavadas a baixa profundidade e acubillos con cinsas, ósos calcinados, restos de madeira, cerámica, moldes de fundición, moedas machados votivos ou unha ara a Coso. Polos materias atopados, o castro estaría datado, ao menos, entre os séculos I a.C. e I d.C. Segundo a lenda, no castro hai un oco polo que se pode escoitar música. Tamén hai un tesouro enterrado que está tapado cunha pedra cunha argola para levantala. Pola noite, preto do tesouro, pódese ver unha galiña cos seus pitos de ouro. Nas noites de lúa chea aparece unha fermosa moura que canta moi ben, mais ao achegarse a ela desaparece. 
Castro de Riovao: Forma tirando a circular, defendido por un foxo e parapeitos. Mal estado de conservación. 
Castro de Taibó: Forma ovalada, defendido por parapeitos e foxo. Afectado por construcións modernas. Parte do recinto está plantado con eucaliptos e piñeiros.     
Castro do Tarabelo (O Tarabelo-Sada): O día 10 de novembro de 2015, o alcalde de Sada dictou un decreto para ordenar a paralización dunha tala de árbores no entorno do castro. Segundo explicou, os traballos foron autorizados pola Consellería do Medio Rural e por Patrimonio, pero que tiñan que conlevar a elaboración dun proxecto de seguimento arqueolóxico que a empresa madeireira non chegou a entregar.
 

 


 

SAN SADURNIÑO
A Croa do Castro (O Castro-Bardaos); Croa do Redo, Monte Rapadoiro e Pena Castelo (Lamas); Riboira (Riboira-Lamas); As Croas (O Carballo-Lamas); As Croas (Ramil-Lamas); Pico do Redo (Redo-Lamas); Riboira (Riboira-Lamas); Naraío (Castelo-Naraío); As Croas, O Picho e Rupiallo (San Sadurniño); O Castro e A Croa do Castro (Castrelo-Santa Mariña do Monte).
Castro das Croas: Castro situado no monte Rapadoiro. Atopouse unha fíbula, un aro de ouro e pezas cerámicas. 
Castro de Naraío: O castelo medieval ergueuse sobre un primitivo asentamento castrexo.
 


 


 

SANTA COMBA
Arantón (Arantón); Turnes (Bazar); Boaña e Xallas (Castriz); Barbeira e Palllota (Fontecada); Castro Pombo e Freixeiro (Freixeiro); Céltigos (Vilar de Céltigos-Grixoa); Laberco (Labradas-Mallón); Xisto (Mallón); Montouto (Castro-Montouto); Aurixeira (As Caselas-Santa Comba); As Fariñas, A Torre e Ventosa (Santa Comba); San Bartolomeu e San Pedro (O Busto-Santa Sabiña); Santa Sabiña (O Castro-Santa Sabiña); Boaña (Xallas de Castriz).
Castro de Barbeira: Un recinto de forma ovalada defendido por unha muralla e un foxo. Destruído parcialmente por unha pista da concentración parcelaria no ano 1986. 
Castro de Boaña: Posúe un recinto de forma ovalada, arrodeado por unha muralla en todo o seu perímetro, e un antecastro defendido por un terraplén. 
Castro de Freixeiro: Ten un recinto de grandes dimensións deendido por unha muralla terreira en todo o seu perímetro. 
Castro Laberco: Ten un recinto superior de forma circular defendido en todo o seu perímetro por un terraplén. Conserva restos de muralla, foxo e parapeito. 
Castro de Montouto: Recinto de forma circular defendido por unha muralla. 
Castro da Pallota: Recinto defendido por unha muralla e foxo. Alterado por unha pista. 
Castro Pombo: Un recinto tirando a cuadrangular coas esquinas arredondadas, defendido por unha muralla, terraplén e foxo. 
Castro de San Bartolomeu: No ano 2010 case a metade da muralla de dous metros de altura que circunvalaba o castro foi destruída para ampliar o campo da festa. As denuncias contra outros atentados levaron a Patrimonio a imporlle unha multa de 25.000 euros ao Concello de Santa Comba, e outra de 4.000 euros á empresa que realizou as obras de acceso ao monte, sancións que nunca chegaron a cobrarse. 
Castro de Turnes: Forma irregular defendido por unha muralla de terra e pedras e cun foxo que ocupa parte do recinto. 
Castro de Xallas: Un recinto de forma ovalada defendido por un terraplén. alterado polas construcións da igrexa, o cemiterio e algunhas casas.
 

 

SANTIAGO DE COMPOSTELA
Bando e San Marcos (Bando); A Caluba e Corela (A Barciela); Casanova e Os Currais (Busto); Devesa do Carballal (Lamas-O Carballal); Casal (Cesar); Castriño de Conxo (Conxo); Santa Lucía (O Eixo); Formarís (A Enfesta); Roda dos Mouros (Vilasuso-A Enfesta); Fontoade (Fecha); Castromaior (Vila do Rei-Fecha); Figueiras ou Marmancou (Codesedas-Figueiras); O Castro (Piñor-Figueiras); O Coto (Monto do Coto-Marrozos); O Croto (A Susana-Marrozos); Vixoi (Vixoi-Marrozos); A Croa (Paradela-Nemenzo); Santa Cristina (A Pedra-Nemenzo); Alto da Croa (O Bargo-A Peregrina); Lavacolla (Vilamaior-Sabugueira); Picou (Amio-San Lázaro); Castro (Tras da Igrexa-Villestro); Chans de Castro (Diáns-Santa Cristina de Fecha); Pedra do Castro (Lamela-Santa Cristina de Fecha); Angrois (Angrois-Sar); Tras Igrexa (Tras Igrexa-Villestro). 
Castriño de Conxo: Máis coñecido polas gravuras rupestres ao aire libre que polo propio asentamento castrexo. Presenta un recinto irregular. Atopáronse muíños de man e restos cerámicos. 
Castro da Croa (Paradela): Defendido por unha muralla de terra e pedras e pronunciados terrapléns.  
Castro de Lavacolla: Situado a unha altitude de 340 metros. Ten unhas dimensións de 125 x 170 metros. Presenta unha croa de 80 x 90 metros, defendido en parte por un parapeito de terra.     
Castro de Castromaior: Limita co concello do Val do Dubra. A 518 metros de altitude sobre o nivel do mar. Considerado como un castro prerromano aínda que atípico (García Martínez, 1971). Crese que puído acoller unha fortificación altomedieval (Rodríguez Resino, 2008). Atravésao un cortalumes. 
Castro de Figueiras: Atópase sobre un outeiro no medio de terras de cultivo. Boas condicións de defensa naturais con pendentes moi pronunciadas e dous regueiros. Na zona central presenta un recinco circular delimitado por terrapléns que caen hacia unha terraza circular. Nalgúns puntos apréciase unha terceira liña defensiva.
  
 


SANTISO
Barazón (Barazón); Beigondo (Beigondo); Belmil e A Braña (Belmil); Quinzán ou Colmedo (Niñodaguia); Liñares ou Roda do Castro, Novela (Novela); Pezobrés (Pezobrés); A Roda do Castro ou Rairiz (Chaín-Rairiz); Seixas ou Torre de Moreda (Ribadulla); San Román (San Román); Serantes (Serantes); Aurela, Mera ou Visantoña e Vilar de Ferreiros (Visantoña); Coto da Aurela ou Vimianzo (Vimianzo). 
Castro de Barazón: Case destruído, sobre el construíuse a igrexa parroquial, o cemiterio e o campo da festa. Na actualidade só se conserva un fragmento do parapeito duns 80 metros de longo e 6 metros de alto.  
Castro de Beigondo: Castro de forma ovalada cunhas medidas de 90 por 60 metros, defendido por unha combinación de parapeitos e terrapléns. López Cuevillas sinalou a presenza de abunte tégula. 
Castro de Belmil: Castro de forma ovalada, duns 100 por 80 metros. Defendido en gran parte por un parapeito e na restante por un terraplén. Polo leste son visibles os restos dun foxo que foi aproveitado por un antigo camiño. Alterado por traballos de explanación nas fincas inmediatas. 
Castro do Coto da Aurela ou Vimianzo: Practicamente destruído, só se conserva parte dun parapeito.  
Castro de Mera: Castro de forma irregular case destruído na súa totalidade ao acondicionar os terreos para labores agrícolas no ano 1978. 
Castro de Liñares ou Roda do Castro: Pequeno castro de forma circular que non chega aos 50 metros de diámetro, definido na parte norte por un parapeito e un terraplén. Ao norte do recinto desenvólvese un antecastro.  
Castro de Quinzán: Case destruído polos traballos de acondicionamento para terras de labor. Consérvase parte dun parapeito que delimitada a cara NO e restos dun foxo. 
Castro de San Román: De forma circular, duns 90 metros de diámetro, delimitado por un parapeito e un terraplén. Restos de foxos.  
Castro de Seixas: Consta dun recinto central aterrazado rodeado por un foxo e dobre muralla. Destruído en parte por unha pista e un galpón. 
Castro de Serantes: De forma practicamente circular duns 70 metros de diámetro, delimitado no recinto principal por un parapeito. Antecastro polo SO.  
Castro de Vilar de Ferreiros: Castro de forma circular duns 75 metros de diámetro delimitado por un parapeito de grandes dimensións. A parte SE foi destruída pola construción dunha pista. 
A Roda do Castro ou Rairiz: Castro de planta circular duns 90 metros de diámetro, cun único recinto delimitado por un parapeito. Polo NE vese un foxo.




SOBRADO DOS MONXES
As Castronelas (A Igrexa-Carelle); Carelle (Castro-Carelle); A Froxa (Castro-Carelle); Revellón ou Roda de Madelos (Madelos-Carelle); Castronelas, O Cruceiro, Revillón, Roda da Froxa e O Seixo (Carelle); Sante (Ciadella); Castro do Seixo e A Lagoa (Codesoso); Roda do Socastro (Cruz do Castro-Cumbraos); Armada, A Castronela (Cumbraos); Folgoso ou Roda da Medorra (Folgoso); Grixalba (O Castro-Grixalba); Vilariño (Vilariño-Grixalba); Orela, Penagrande, A Roda do Espiño (Grixalba); Pazoi e Tellados (Nogueira); Os Castriños, Vilanova (A Porta); Cotós, As Lagoas e Seixo (Roade). Sucastro (na estrada das Cruces, no límite co municipio de Curtis); Corisco; Corredoiras; Roda de Porcelle. 
Castro das Castronelas: Recinto principal tendente a oval, duns 45 metros de diámetro, defendido por dous parapeitos. No NE conserva un foxo duns catro metros de ancho. 
Castro dos Cotós: Trátase dun recinto tirando a cuadrangular, quizais de época romana. Apareceron restos de tégula.  
Castro do Cruceiro: Gran parte do castro está practicamente arrasado por mor do aproveitamento agrícola. 
Castro de Cumbraos: Un único recinto duns 60 metros de diámetro, delimitado por un parapeito de 2-4 metros de altura; na metade oeste vese un pequeno foxo.  
Castro de Folgoso ou Roda da Medorra: Duns 80 por 70 metros, defendido por unha muralla bastante potente e un foxo que en parte foi utilizado posteriormente por un camiño. 
Castro da Froxa: Un único recinto duns 50 metros de diámetro defendido por un foxo.
Castro de Lagoas: De forma circular, atópase nun altorelo rochoso. Posúe dúas portas de acceso. 
Castro da Orela: Recinto duns 60 metros de diámetro rodeado por un parapeito que nalgunhas partes acada os 4-5 metros de altura.  
Castro de Pazoi: Apareceron fragmentos cerámicos de cor escura.  
Castro de Penagrande: Duns 125 metrós de diámetro, ten dúas entradas. 
Castro da Roda: Conta cun pequeno recinto duns 75 metros de diámetro. Asociado a unha lenda de mouros e a unha mina. 
Castro da Roda do Espiño: Posúe un recinto duns 75 metros de diámetro cun aparente complexo defensivo. Moi alterado. Nunha leira próxima apareceu tégula e unha columna. Lenda sobre a presenza de mouros e a existencia dunha mina.  
Castro da Roda de Madelos ou Revellón: Un recinto principal amesetado de forma tendente a elíptica, duns 70 metros de diámetro, arrodeado por un parapeito con algún tramo de cinco metros de altura. A defensa compleméntase cun foxo. 
Castro do Seixo: Circundado por unha muralla de terra e pedras, ocupa a parte alta dun pequeno outeiro con bo dominio visual.  
Torque de Sobrado dos Monxes: De prata, descoñécese o lugar do achado.


 
 

AS SOMOZAS
Castro de Marván (Seixas): Restos de dúas murallas, antecastro e foxo.

TEO
Osebe (Osebe-Cacheiras); Mouromorto (Mouromorto-Calo); O Castro, Socastro e Terexe (Calo); Lupario ou Francos (Francos-Calo); Socastro (Socastro-Calo); Lucí (Lucí); Valente (Rarís); Lugar do Castro, Monte do Castro, Pontevea e Valiñas (Reis); Santa Marta (Vilar-Teo). 
Castro de Osebe: Croa tendente a ovoidal delimitada por un parapeito que nalgúns tramos acada os tres mestros de altura. Regular estado de conservación.  
Castro de Lucí: Croa ovoidal circundada por un parapeito con alturas que oscilan entre os cinco e sete metros. 
Castro Lupario: Castro romanizado situado entre os concellos de Rois, Brión e Teo. Destaca a súa impresionante muralla de pedra. Segundo a lenda, aquí vivía a raíña Lupa cando os restos do Apóstolo Santiago chegaron a Galiza. No mes de xuño de 2010, a Fundación Propatrimonio Rois denunciou a selvaxe agresión realizada sobre o xacemento. Feito que, ao parecer, descoñecían a Dirección Xeral do Patrimonio e o Departamento Territorial da Consellería de Cultura na Coruña. Pois mira ti por onde, ende resulta que quen meteu a maquinaria no lugar para facer un desbroce e un cortalumes foi (ver para crer) a Dirección Xeral de Montes que, por se alguén non o sabe, pertence á Consellería do Medio Rural da Xunta de Galicia.   
Castro de Santa Marta: Con croa ovoidal e dous antecastros delimitados por parapeitos. 
Socastro: Con croa tendente a circular delimitada por restos dunha muralla pétrea e un parapeito terreiro, tamén se observa un antecastro ovoidal cun parapeito.  
Pablo Sanmartín comunicoume que na parroquia de Baamonde hai un castro dubidoso sen catalogar.
 

 

 

TOQUES
Fervenzas e Uceira (Brañas); Orela (Abucide-A Capela); Os Curros e Varela (A Capela); A Graña (Couto da Graña-Mourelos-A Capela); Mangoeiro e Piñeiro (Mangoeiro); A Grela (Monte); Codesás (Ordes); Montelén (Montelén-Paradela); Paradela e Lobos (Paradela); Monte dos Mouros e Oleiros (San Martiño de Oleiros); San Xiao do Monte (San Xiao do Monte); Casas do Castro (Os Castros-Santa María de Brañas); Vilamor (Vilamor); Vilouriz (Vilouriz).
Castro de Codesás: Sobre un pequeno outeiro. Presenta forma ovalada, con parapeito e terraplén. A croa foi partida por un valado moderno.
Castro da Graña: Estivo habitado entre os séculos VII a.C. e II-III d.C. Presenta forma ovalada, arrodeado por unha muralla de cachotaría. Ao interior accédese por medio dun camiño duns cincoenta metros escavado na rocha que, á vista dos cravos atopados, estaría cuberto por unha estrutura de madeira. Nas escavacións realizadas entre os anos 1987 e 1993, recuperáronse oito estruturas habitacionais. Atopáronse grans de trigo carbonizados. Tamén saíu á luz a escultura dunha cabeza humana de granito, traballada de forma tosca, que puido decorar algún dos torreóns de entrada.
Arracada da Graña: De ouro, foi descuberta no ano 1987. Atópase no Museo das Peregrinacións de Santiago de Compostela.
Castro da Grela: Presenta dúas plataformas semicirculares, tirando a concéntricas. No ano 1991 foi feita unha sondaxe por Méndez Fernández que atopou varios anacos cerámicos.
Castro de Oleiros: Aparaceu un machado de talón.
Castro de San Xiao do Monte: Situado a 630 metros de altitude, domina o val do río Furelos. Agás na entrada, unha muralla arrodea o recinto. Conserva un foxo, reaproveitado como camiño. Atopáronse restos cerámicos, e preto do castro un machado de tope.
Castro de Vilamor: Apareceron fusaiolas e unha rodela decorada.





TORDOIA
O Castrexo (Andoio); Brandoñas e Ouxes (Anxeriz); A Croa (Bardaos); O Altiño, Cabaleiros, Castrillón e As Coroas de Vilar (Cabaleiros); As Croas e Petón dos Mouros (Castenda); O Castro e Vilarbó (Gorgullos); Abongo (Abongo-Leobalde); Os Castros (Leobalde); Leobalde (Paradela-Leobalde); Casa do Castro, Casas de Outeiro e Liste (Numide); Oleiros (Oleiros); Tordoia (Tordoia); Viladabade (Viladabade); Reboredo (Reboredo-Viladabade). 
Castro de Abongo: Consta dunha croa de 75 metros de diámetro. Está defendido por murallas de terra e cachote e dous profundos foxos que o circundan na súa totalidade, con muralla entre eles. Utilizado para labores agrícolas.  
Castro do Altiño: Atópase inzado por unha plantación de eucaliptos. 
Castro de Brandoñas: A croa presenta un bo estado de conservación. Atopáronse estruturas de cabanas castrexas e materiais de bronce. 
Castro das Coroas de Vilar: Ten un recinto de forma circula duns 100 metros de diámetro, defendido por un terraplén e foxo. Conta cun antecastro de forma rectangular defendido por un foxo e unha muralla. A uns 100 metros ao leste do castro hai outro recinto de forma semicircular con foxos e parapeitos, atravesado por un camiño; esta zona ten o microtopónimo de Corredoira da Guerra que podría formar parte das estruturas do asentamento. (Información de Elixio Vieites en patrimoniogalego.net). 
Castro da Croa: Situado en Bardaos, nunha pequena elevación do terreo. Presenta planta tirando a elíptica cun recinto semicicular e antecastro. Atopáronse anacos de cerámica, muíños circulares e fusaiolas. 
Castro de Reboredo: Alterado polos labores agrícolas. 
Castro de Viladabade: Bastante alterado. Localizaouse un petroglifo, hoxe en día desaparecido. 
Torque de Bardaos: No castro da Croa apareceu un primeiro torque que foi fundido ao pouco de seren atopado. A mediados do século XX aparecerían outros dous que poderían estar, disque, nun museo británico. Dos que se conservan no Museo das Peregrinacións de Santiago de Compostela, o primeiro torque de ouro atopouse cando a realización de labores agrícolas na croa do castro. O segundo, tamén de ouro, apareceu preto do anterior nunha data non determinada. No Museo de Lugo custódiase un datado entre os séculos III-I a.C.


 

TOURO
Millares e A Roda do Castro (Bama); Roda da Becerra (Calvos); Calvos de Socamiño (Calvos de Socamiño); O Castro, Cillobre e Salgueiriño (Cornado); A Croa (Fao); Croa do Castro (A Obra-Foxás); Foxás de Abaixo e A Igrexa (Foxás); A Copa, Torres de Arriba, (Loxo); San Sebastián (Os Torreis de Abaixo-Loxo); Agra do Castro (Novefontes); Millares (Millares Pequeno-Prevediños); Prevediños (Prevediños); Antiga Igrexa (Querentes); Rego do Cura (Ribeira); A Croa do Castro (Touro); A Roda de Quintá (A Quintá-Quión); Abelenda, O Castro, San Fiz, Lañas ou Agra dos Mouros (San Fiz de Quión).
Castro de Prevediños: Case circular, formado por un reduto delimitado por un terraplén e un parapeito. Posúe unha terraza delimitada por un parapeito atravesado por un camiño. Coñécese tamén como Castro da Moura e Castro do Tesouro.
Castro da Roda: Case circular, delimitado por un parapeito en todo o seu perímetro, acadando un máximo de catro metros. A croa foi achandada para construír un campo de fútbol, hoxe en día en desuso. 
Castro de San Sebastián: Recibe o nome porque había unha capela, da que só quedan ruínas, postas baixo o padroado de San Sebastián. Pequeno castro de forma ovalada defendido por un parapeito de terra e pedras.

TRAZO
Alto da Medorra (A Brea-Benza); O Castro (Lestrove-Benza); Breixo (Breixo-Berreo); O Castro (Viaño Pequeno-Campo); A Medorra (Viaño Grande-Campo); Quintáns (Campo); A Croela do Castro (A Torre-Castelo); A Croela (A Torre-Castelo); Francada (Chaián); Pereiro (Millarada-Chaián); O Castro e O Seixo (Castro-Monzo); Tarrío (Restande); Vilouchada (A Igrexa-Vilouchada); Igrexa (A Igrexa-Xavestre); Merelle e Xavestre (Xavestre). 
O Castro (Viaño Pequeno): Situado a uns 350 metros de altitude. De forma ovalada, está arrodeado por unha muralla de terra, que nalgúns tramos acada unha altura de cinco metros, precedida por un foxo. Afectado por unha canteira. 
Castro da Croela: Situado nun meando do río Lengüelle. Ten unha croa de forma tirando a circular duns 90 metros de diámetro, protexida por un forte terraplén que configura unha muralla na parte superior en todo o seu perímetro. Obsérvase un foxo exterior.   
Castro de Francada: No ano 1883 atopáronse 24 muíños de man e 7 fornos de época castrexa. Nunha galería romana próxima apareceron 25 picas de bronce e algunhas armas. 
Castro de Merelle: Formado por tres recintos concéntricos con murallas nas partes menos protexidas. A croa foi utilizada como canteira. 
Castro de Pereiro: Situado a unha altitude de 297 metros, nunha zona chan dentro dun terreo de meandro do río Tambre. Ten unha croa circular de 90 metros de diámetro. Está defendido por unha muralla de terra e cachote e dous profundos foxos. 
Castro de Vilouchada: Nas súas inmediacións construíron a igrexa parroquial de San Vicenzo. De forma ovalada, ten unha medidas de 130 por 100 metros. A súa ubicación permite que sexa divisado dende lonxe. Está arrodeado en todo o seu perímetro por unha muralla de terra e pedras. No interior do recinto principal érguese unha pequena croa que tamén estivo protexida por unha muralla. Nalgúns documentos aparece citado como castro de Brión, en cuxa ladeira había unha vila coñecida como Lentrove que dise desapareceu debido a un incendio no século IX, recibindo o nome de Vila Ustulata (Vila Queimada) que orixinou o nome de Vilouchada. Ao seu pé hai un cruceiro onde figura a data de 1783. 
Castro de Xavestre: A 300 metros de altitude, defendido por fortes pendentes que dan ao rego do Pazo, tributario do Tambre. Ten forma ovalada protexido en todo o seu perímetro por un parapeito.
 

 

VALDOVIÑO
Lago (Lago); Crecente e Lousada (Loira); Lodeiro (Lourido); Castrillon, Lavacerido, Punta Taraza e Riobó (Meirás); O Ariño, Casianes, Os Castros, As Ferreirías, A Lagoa, Punta Gabeira ou O Rodo e Praia do Redo (Pantín); Carreira de Abaixo e Lodeiro (Sequeiro); Aviño, Monte do Foro, Punta Frouxeira, O Pereiro e O Poulo (Valdoviño); Punta do Bico (Praia dos Curas-Valdoviño); Bidueiros (Vilaboa); Frádigas e Vilarrube (Vilarrube); Coto Redondo. 
Castro de Bidueiros: De forma ovalada. Cóntase que había tesouros que tiñan que ser desenterrados cos cornos dunha cabra, e que todo o arredor había ouro e un carro con campaíñas que non pode ser atopado porque ao intentalo a xente queda profundamente durmida. Xunto o castro está a coñecida como Cova do Ouro. Tamén se conta que nun monte próximo aparecían sobre un muro cabras, carneiros e mozas vendendo tixeiras. (Información recollida do Catálogo de castros de Ferrolterra, de Serantes Vigo e Fernández Fojo). 
Castro de Carreira: Presena un recinto de forma irregular, defendido por unha pendente natural cara a zona norte. Asociado a unha lenda de mouros e tesouros agochados.  
Castro do Castrillón: Situado dentro do val que forma o río de San Vicenzo, presenta unha croa concéntrica. Defendido por unha pendente natural duns oitos metros de altura e un terraplén duns cinco metros. Apenas se distinguen os muros defensivos. 
Castro de Crecente: O recinto principal é de forma ovalada. Obsérvase un antecastro adosado polo SL. A entrada principal está protexida por un torreón. Segundo a lenda, foi construído polos mouros. Moi alterado por varios camiños que atravesan o castro.  
Castro de Ferrerías: Presenta un único nivel de ocupación, cara o cambio de era, con grandes defensas e amplas terrazas que baixan ao mar. Achouse material de época romana. 
Castro de Frádigas: Presenta un recinto de forma ovalada. Apareceu unha lousa tipo lareira cando a ampliación da estrada nos anos oitenta do pasado século. Asociado a lendas de mouros. Dise que había uns fornso abovedados cunha porta. (Información recollida do Catálogo de castros de Ferrolterra, de Serantes Vigo e Fernández Fojo). 
Castro de Lago: Destruído a principios dos anos setenta para construír vivendas. Tiña forma circular. 
Castro de Lavacerido: Castro costeiro situado na Punta Sarda con dúas liñas defensivas, a interior mide máis de 160 metros de leste a sur. Na zona hai numerosas galerías  e canteiras de mineral de arsenio de pirncipios do século XX polo que moitas das estruturas son de datación descoñecida. Nos anos noventa fixéronse escavacións furtivas que deixaron ao descuberto varios muros. Os desmontes para a construción de casas da zona danaron parte das estruturas defensivas. (Información de Luis S. Seoane).   
Castro do Monte do Foro: Castro de ladeira a cuxos pés discorre o río do Foxo. O recinto principal é do forma case circular. Protexido por un foxo cara o SL. Asociado a lendas de mouros. O sacerdote Arturo Souto Vizoso atopou no castro unhas lousas con inscricións. Dise que nas inmediacións apareceron unhas columnas con capiteis de época romana. (Información recollida do Catálogo de castros de Ferrolterra, de Serantes Vigo e Fernández Fojo). 
Castro da Lagoa: Foi achandado a finais da década dos anos noventa do pasado século. Disque as murallas tiñan unha altura de catro ou cinco metros, estaba formada por pedras e terra. Apareceron pedras de muíño e restos cerámicos. Cóntase que na mañanciña do San Xoán escoitábase nos arredores unha gaita. Dise que debaixo dunha pedra hai enterrado un carneiro de ouro. (Información recollida do Catálogo de castros de Ferrolterra, de Serantes Vigo e Fernández Fojo). 
Castro de Lodeiro: Recinto principal de forma ovalada. Apareceron restos cerámicos e unha pedra cilíndrica. Asociado a unha lenda de mouros e tesouros agochados. Sobre el plantaron eucaliptos.          
Castro de Pantín: Apareceron doas de colar de ouro, custodiadas no Museo do Castelo de San Antón da Coruña. 
Castro do Pereiro: Atopouse unha pedra de muíño. Tamén se di que había unha pedra que servía para poñer o mastro dunha bandeira. 
Castro da Punta do Bico: Situado nunha pequena península, só accesible polo itsmo. 
Castro de Punta Frouxeira: Recinto principal de forma semicircular, protexido na parte máis accesible por un foxo. No resto, os cantís actúan como defensas naturais. 
Castro de Punta Gabeira: Presenta unha liña defensiva que protexe o istmo. Dise que debaixo, no mar, hai un túnel que comunica as praias do Rodo e Baleo. Cóntase tamén que había unha figura de ouro enterrada no castro, representando a un cuadúpede. (Información recollida do Catálogo de castros de Ferrolterra, de Serantes Vigo e Fernández Fojo). 
Castro de Punta Taraza: Recinto principal practicamente desaparecido na actualidade. Dise que era tiña unha altas murallas. Cando foi explanado apareceron grandes pedras que, segundo a lenda, foron levadas alí polos mouros.   
Castro de Vilarrube: Practicamente desaparecido. Asociado a unha lenda de mouros.
 

 

 

VAL DO DUBRA
O Castrillón (O Burgo-Arabexo); O Castro (O Casal-Arabexo); Tenzas da Costa (Rebordelos-Arabexo); O Pazo ou Castelo do Pazo (Bembibre); Buxán (A Igrexa-Buxán); A Croa (Montemaior-Buxán); Erviñou (San Cristovo-Erviñou); Os Castelos e Niveiro (Niveiro Medio-Niveiro); A Croa (Paramos); O Castelo (Portomeiro); Vilardoa (Vilardoa-Portomeiro); Portomouro (Portomouro); Bico do Castro (Xermán-Portomouro); (Buiro (Buiro-Rial); Rial (O Castro-Rial); Malvares (Malvares-Rial); O Castro (Pousada-Rial); Os Castros (A Igrexa-Vilariño). 
Castro de Buxán: Totalmente arrasado pola construción da igrexa e do cemiterio. 
Castro Niveiro: Presenta un recinto interior de forma ovalada, defendido por unha muralla de cachotaría granítica, foxo e terraplén. Alterado polos traballos agrícolas. 
Castro da Croa (Buxán): Posible castro ou asentamento fortificado de época altomedieval.  
Castro da Croa (Paramos): Recinto central de forma ovalada. A croa componse dun recinto dividido en dúas partes por un sector central que se eleva por riba do nivel da acrópole que pode actuar como elemento defensivo. 
O Castelo (Portomeiro): No cume do Monte Maior, a 400 metros de altitude sobre o nivel do mar. Consta dun único recinto de forma ovalada defendido por un parapeito reforzado por afloramentos graníticos. Crese que puído acoller unha fortificación tardorromana ou altomedieval. En mal estado. Ata non hai moito explotábase unha mina de cuarzo a ceo aberto na área de protección do castro. O entorno permanece nun lamentable estado de conservación. Os veciños tamén denunciaron  a desaparición dunhas rochas con petroglifos. 
Os Castelos (Niveiro): Non se observan estruturas defensivas. Polas características morfolóxicas do emprazamento podería tratarse dun xacemento altomedieval de carácter defensivo. 
Castro de Paramos: Planta ovalada. O recinto principal estaba defendido por un parapeito, destruído na actualidade. 
Castro do Pazo: Posúe un recinto circular protexido por un parapeito de terra. Na parte interior hai unha acumulación de terra, cuberta de piñeiros, que acada unha altura semellante á defensa exterior, e entre eles un pequeno foxo de reducidas proporcións. (Información de Elixio Vieites). 
Castro de Portomouro: Presenta un recinto central protexido por un parapeito totalmente arrasado por unha das partes. Arrodeando o recinto atópase un foxo defensivo. 
Castro de Rial: Sábese que houbo un castro polo topónimo e porque apareceu un muíño de man. Moi transformado pola construción de vivendas. 
Os Castros (A Igrexa-Vilariño): Planta circular. Estaba defendido por un papapeito do que só se conserva unha parte. Moi alterado polos traballos agrícolas e pola construción dunha casa.
 

 

 

VEDRA
Castrelo (Castrelo); Illobre (Aldea do Castro-Illobre); Merín, O Peto ou Castro Pequeno (Merín); Gundián e Ponte Ulla (Ponte Ulla); Monte do Castro (Ribadulla); Socastro (San Mamede de Ribadulla); Agronovo (Santa Cruz de Ribadulla); Castragunte (Trobe); Monte do Castro (Vedra); Marzán (Marzán-Vedra).
Castro de Illobre: Consta dun recinto principal de forma ovalada, delimitado por pequenos terrapléns. Apareceron materiais cerámicos en superficie.
Castro de Marzán: Presenta un recinto principal de forma ovalada e arrodeado por un foxo. Tamén se aprecia un parapeito.
Socastro: A 226 metros de altitude. Formado por un recinto principal de forma ovalada duns 100 por 140 metros, arrodeado por un parapeito cunha altura que oscila entre un e dez metros. Na parte occidental desenvólvese un foxo e un parapeito. 
Xacemento do Peto (Merín): Situado nun outeiro coñecido como O Peto ou Castro Pequeno. Descuberto cando o control arqueolóxico da autostrada Santiago-Alto de San Domingos. A escavación indica que o xacemento acolleu un complexo mineiro metalúrxico caracterizado pola utilización de fornos prerromanos que procesarían o mineral extraído no propio xacemento. Ademais das estruturas, saíron á luz fragmentos cerámicos, lisos e decorados, un co debuxo en espiña dun peixe, e un aro lítico. Tamén se atoparon varias rochas gravadas con cazoletas e círculos concéntricos reutilizadas como recheo dunha gabia.


VILARMAIOR
As Croas (Doroña); Goimil (Goimil); Os Castros e Pazos (Torres); O Tesouro (Vilarmaior). 
Os Castros: Situado sobre un pequeno outeiro, aproveita as defensas naturais do mesmo que protexe todo o seu perímetro. 
Castro das Croas: Moi alterado nas súas estruturas máis visibles.  
Castro do Tesouro: O recinto principal atópase defendido por un complexo sistema, con parapeitos, foxos e un pequeno recinto acaroado polo sur e o leste. En bo estado de conservación.

VILASANTAR
Armental, Cezar, Mourengos ou Pena do Oso (Armental); Parrando, do Ril ou da Roda, Viladarcas (Barbeito); A Foprtaleza, Gundín, Liñares ou do Vento, Xameras ou Lavandeira, O Peteiro (Curtis); Batán, Cernadas, Igrexafeita (Mezonzo); Corredoiras ou da Guerra, Follente ou Roda do Castro (Vilariño). 
Castro do Batán: O recinto foi practicamente destruído polo propietario do terreo polos traballos da concentración parcelaria. Está situado na zona superior dun outeiro próximo á confluenza do río das Gándaras co Tambre.  
Castro de Cernadas: No lugar chamado O Castro. A muralla foi destruída cando os traballos da concentración parcelaria. Nas proximidades apareceron ladrillos de época romana. 
Castro das Corredoiras ou da Guerra: Na parte superior dun outeiro preto dos ríos Cabalar e dos Ceños. Aproveita parte do terreo que actuaba como terraplén defensivo. Ten forma ovalada. Consta dun recinto interior fortificado con murallas, foxo e terrapléns. Ao leste vese un antecastro. 
Castro de follente ou Roda do Castro: De dimensións considerables, emprazado na parte superior dun outeiro situado no extremo da dorsal do Monte do Corvo, dominando as terras próximas á confluenza do río das Cabras co Tambre. Ten forma ovalada, cunhas dimensións de 140 por 65 metros.  
Castro da Fortaleza: Recinto fortificado de pequenas dimensións emprazado no tramo inferior dunha ladeira de suave pendente. Bastante desfigurado pola construción da aldea. Consta dun único recinto defendido por muralla e foxo. 
Castro de Vilariño: Amplo dominio visual sobre o territorio, ocupado polo tramo medio do río Cabalar. O sistema defensivo consta dunha dobre muralla. 
 

 

VIMIANZO
Alto do Cabral, Baíñas (Baíñas); Furaca (A Furaca-Baíñas); Padreiro (Padreiro-Baíñas); Bamiro e Oróns (Bamiro); Castrobuxán (Berdoias); As Barreiras (Ogas-Cambeda); Lavandeira (Lavanderia-Castrelo); Castrelo (Vilaseco-Castrelo); Coroado ou Croado (Cures-Cereixo); O Castro (Castro-Salto); Cerca (A Carballa-Serramo); Bico dos Xentís e O Prado das Torres (Serramo); Tines (Tines); A Pena (entre as parroquias de Calo e Vimianzo). 
Castro das Barreiras: Atópase moi preto do casco urbano. Situado nunha chaira, conserva unha muralla terreira que nalgún punto supera os oito metros de altura e os restos dun foxo. A finais do ano 2009 realizáronse labores de limpeza e recollida de datos. Nas sondaxes do ano 2010 saíron á luz muros de vivendas ademais de medio milleiro de fragmentos, a maioría cerámicos, pero tamén restos de ferro.  
Castro do Bico dos Xentís: A unha altitude de 430 metros, aínda se aprecian as murallas que o defendían. O topónimo Bico dos Xentís fala do cumio onde habitaban os pagáns. Outro topónimo é A Cerca, en clara alusión ás murallas. (Información de Elixio Vieites. Foto de Manuel Rial en patrimoniogalego.net).   
Castro Coroado: Lindeiro co concello de Vimianzo. A q60 metros de altitude. Importante control visual sobre a zona, sobre todo das terras baixas situadas cara o oeste. Na parte superior obsérvase un recinto principal de forma ovalada delimitado por un parapeito de pedra e terra que crea unha superficie lixeiramente aterrazada con respecto ao interior do xacemento. No interior abundas afloramentos graníticos. As características semellan corresponderse cun emprazamento de cronoloxía medieval.   
Castro de Lavandeira: Situado á beira do río Castro, nun lugar de difícil acceso, está catalogado por Patrimonio cos nomes de Citania de Vilaseco ou Igrexa Vella. No ano 2002 sufriu unha agresión.     
Torque de Orbellido: Do século I d.C., custodiado no Museo do Castelo de San Antón da Coruña.
 


 

ZAS
Brandomil, Calbanda e O Castro de Atrás (Brandomil); Baixo da Cruz, O Castro, San Cremenzo e Vilaestévez ou Os Faustinos (Gándara); Alto dos Castros (Muíño); Atalaia (San Martín de Meanos); Os Valións (Santa Sía de Roma); O Pico do Castro (Santo Adrián de Castro).
Castro de Brandomil: Ten un recinto de forma tendente a circular, delimitado por un parapeito terreiro.
O Pico do Castro: Posúe un recinto de forma tendente a circular, cun parapeito de 4-5 metros de altura. No centro do castro, sobre un outeiriño, levantouse un repetidor de TV.
 


Castros de Galiza/Galicia (Provincia da Coruña)
o noso patrimonio
Xabier Moure