PETROGLIFOS DE GALIZA/GALICIA (PROVINCIA DE OURENSE)

ACLARACIÓN: Ademais das gravuras prehistóricas, tamén fago mención a algunhas de época romana, medieval e moderna. E por estaren adscritos ao mesmo período que a meirande parte dos petroglifos, inclúo outros achádegos pertencentes ao Calcolítico/Idade do Bronce.

PETROGLIFOS DA PROVINCIA DE OURENSE

ALLARIZ
Lameiro Grande (O Mato-Allariz); Aira da Vacariza, A Pedra da Eira (Augas Santas); Armea (Armea-Augas Santas); A Lagarteira (Vilar de Flores-Os Espiñeiros); As Moreiras (Roiriz de Abaixo-Folgoso); Urrós (San Mamede de Urrós); Outeiro do Castro (Valverde); San Vitoiro (San Vitoiro da Mezquita); Armea (Armea-Santa Mariña de Augas Santas); O Couso; Boa Madre, no Monte de Boa Nai, entre os concellos de Allariz e Taboadela. 
Petroglifos da Aira da Vacariza: Podormorfos.   
Petroglifos de Armea: Preto da inconclusa igrexa románica situada nas inmediacións do castro, pódense ver rochas con cazoletas. Hai outra pena reaproveitada nun muro. 
Petroglifos do Lameiro Grande: Nunha das penas 25 cazoletas e outros motivos de forma alongada. Noutra cazoletas e motivos modernos, entre eles unha cruz que foi repicada.
Petroglifos do Monte de Boa Madre: Trátase dun cadrado cunha cazoleta no medio cun dos ángulos inserido nunha pía.
Petroglifos das Moreiras: Varias penedas graníticas insculturadas con coviñas.
Petroglifos da Pedra da Eira: Formado por cruces, motivos a xeito de pezuños e dous buratos rectangulares.
San Vitoiro: En dúas rochas próximas á capela, alquerques de IX e XII en mal estado de conservación, moi difíciles de ver a simple vista. Época medieval.
Monte Castrelo (Cima de Vila, entre San Vitoiro e Urrós (Allariz) e Proente, no concello de A Merca): Xacemento da Idade do Bronce e posible asentamento fortificado de época medieval.
Xacemento das Moreiras (Roiriz): Atopouse material cerámico en torno a un afloramento rochoso situado na parte alta dun pequeno esporón, datado entre finais da Idade do Bronce e a Idade do Ferro. 
Alquerques da Igrexa de Santa Mariña de Augas Santas: Un alquerque de III na base dunha columna dentro do templo, e outro nunha bancada interior. No exterior da igrexa, alquerques de IX e XII reutilizados nun muro. Datados nos séculos XII-XIII. 
 

 


AMOEIRO
Muíño das Laxes (As Quintas-Rouzós); O Cego, Coto do Castro, Coto da Zarra, Coto da Portela, Abrigo do Raposo, A Ferradura, As Laxiñas, Outeiro do Galo e Pena do Rodeiro (Albeiros-Trasalba); Penescadas e As Pereiras (Cima de Vila-Trasalba); Cima de Vila (Outeiro-Trasalba); Monte Asnal (Trasalba); Pena do Redondo (Outeiro-Trasalba); As Chairas.
Petroglifos da Ferradura: Conxunto formado por unha ducia de grupos. Un dos máis interesantes é unha grande rocha granítica con gravuras de pés e, mesmo, dalgunha pegada dos dedos. Sobre penedas con pés insculpidos, recibían o seu recoñecemento os xefes locais. A través dunha fenda natural, retocada pola man do home, enfócase directamente cara a croa do castro de San Cibrán de Las. Un dos grupos presenta un calandario baseado no movemento do Sol e da Lúa, feito que recentemente propiciou a realización dun documental dirixido por Marcos Nine e producido por García Quintela, director de Patrimonio, Paleoambiente e Paisaxe da Universidade de Santiago.
Petroglifos das Laxiñas: Cazoletas, ferraduras e outros motivos de difícil interpretación.
Abrigo do Raposo: Máis ca a gravura, de difícil interpretación, chama a atención o abrigo rochoso natural onde se atopa.
Petroglifos do Coto da Zarra: Con cazoletas e combinacións de círculos.


AVIÓN
Laxa de Nosa Señora e Laxa do Pousadoiro (Abelenda); Torre de Mourelle (Pascais-Amiudal); Avión e Castro de San Vicenzo (Avión); Porto da Arca (marca os límites entre as provincias de Ourense e Pontevedra); Serra do Suído.
Petroglifos do Castro de San Vicenzo: Cazoletas sobre soporte granítico.
Petroglifos da Laxa de Nosa Señora: Ten máis de 200 cazoletas e cinco cruciformes.
Petroglifos do Porto da Arca: Cruciformes e cazoletas.
Petroglifos da Torre de Mourelle: Gran número de cazoletas distribuídas en varias rochas de xisto.
Altar: Eladio Rodríguez González, no seu Diccionario enciclopédico gallego-castellano (1958), fala dun altar natural nas montañas de Avión (supoño que se refire ao castro de San Vicenzo).

BALTAR
Outeiro do Crego (Outeiro do Crego-Baltar); Caneiro (Gudín); Baltar (Vilamaior da Boullosa); Outeiro Redondo (Montecelo-Vilamaior da Boullosa); Outeiro do Castro (San Antoniño-Vilamaior da Boullosa); Outeiro do Demo (Vilamaior da Boullosa).
Abrigo Arca dos Penedos (Baltar): Pequeno refuxio natural entre grandes penas graníticas. No piso do acubillo apareceron restos cerámicos, algúns con decoración impresa de factura campaniforme. Os materiais atópanse no Museo Arqueolóxico de Ourense.
Petroglifos de Baltar: Descontextualizado. Ferraduras sobre unha rocha granítica.
Petroglifos de Caneiro: Presentan motivos circulares e cazoletas realizadas sobre granito.
Petroglifos do Outeiro Redondo: Presenta cruces, ferraduras, coviñas e cadrados de factura moderna.
 

 


BANDE
Monte do Uzal (Xordos-Cadós); Arieiro (O Ribeiro); Congostro; Monte Grande. 
Petroglifos de Arieiro: Tres círculos concéntricos con coviña central e eixo radial, dous círculos unidos por dúas liñas que se xuntan, círculos simples, coviñas, motivos rectangulares e combinación de liñas. Bastante erosionados. 
Petroglifos do Monte Uzal: Formado por 23 coviñas que forman un círculo.     
Taboleiro de xogo: Atopado no campamento romano de Aquis Querquernis. 
Xacementos do Calcolítico do Carqueixal (A Granxa-Cadós), da Cavadiña e da Telleira (Santa Comba). No do Carqueixal apareceron fragmentos cerámicos con técnicas decorativas do campaniforme. 
Xacementos da Idade do Bronce da Veiga de Nigueiroá (Outeiro), do Bidueiro (Santa Comba), da Veiga de Portoquintela (Portoquintela), das Maus (As Maus) e do Areeiro (Vilar). No asentamento do Curral dos Bois (Buxán-Bande) apareceron fragmentos cerámicos, lascas de cristal e cuarcita. 
  
BAÑOS DE MOLGAS
Lagoa de Almoite (Almoite); A Acea e Pinillas (Ambía); Lampaza e A Raposeira (Santa Eufemia-Ambía); Ansuíñadebaixo da Ponte Romana (Baños de Molgas); Bouzas (Bouzas-Baños de Molgas); O Mojón (Baños de Molgas); Brandín, Cubreiro, Penedo da Moura (Brandín-Betán); Aradiña, As Besadas, Cardoeiro, Nogueira de Arriba, Sanguñedo, As Ventosas (Betán); A Seara (Outeiro das Nogueiras-Betán); Monte do Foxo (Guamil); A Laxe do Cervo (Poedo); San Vitoiro (xunto a capela do San Vitoiro-Presqueira); Os Campelos, Casas Novas, Pena Coitela, Penouzos e Os Vidueiros (Presqueira); Penas Altas (Ribeira); Monte da Grama (O Calvario-Santo Estevo de Ambía); Monte Trabazos e Vide (Vide). 
Laxe de Carrás (Almoite): Descuberta no ano 1837 polo deán Juan Bedoya, José de la Fuente e Verea y Aguiar. Bedoya enviou un debuxo a acuarela á Academia da Historia. Na parte inferior dereita escribiu: "La peña hace un pequeño lomo pero sin prominencias: hállase en la parroquia de Almoite, partido judicial de Allariz". Por pescudas realizadas por José Antonio Gavilanes, parece ser que a pena quedou enterrada cando asfaltaron a pista que pasa polo lugar. Crese que pode ser unha pena da que se dicía que agochaba un tesouro e que algo tiña que ver cos mouros. Debe ser a mesma que o Castastro de Ensenada menciona como Peneda da Moura. 
Petroglifos da Acea: No castro da Acea. Coviñas. (Información achegada por José A. Gavilanes). 
Petroglifo de Bouzas: Petroglifo exento con gravuras de círculos concéntricos atopado no ano 2012 por unha funcionaria do Concello de Baños de Molgas, utilizado no portelo dunha poula. Na actualidade atópase no interior da capela de Bouzas. 
Petroglifos de Brandín: Estación composta por tres rochas con coviñas, divisoria entre as parroquias de Betán e Baños de Molgas. Di José Antonio Gavilanes que a documentación de Patrimono fala do Penedo da Moura, pero cre que é un erro xa que esa pena desapareceu nos anos 80 do pasado século XX cando se fixo unha pista. Esta Peneda da Moura podería ser a mesma que a coñecida como Peneda de Carrás, destruíada no ano 1837. 
Petroglifos do Campo de Fúbol: No grupo da Insuíña. Gravura con deseño en espiga. Comunicado por J. Antonio Gavilanes. 
Petroglifos de Casas Novas: Penedo arredondado que na súa parte superior presenta uns círculos concéntricos con tres cazoletas no medio. No resto da rocha pódense ver máis cazoletas. Moi erosionado. Información recollida por José Antonio Gavilanes. 
Petroglifos de Lampaza: Varios grupos de petroglifos con cazoletas. Unha das laxes ten preto dunha ducia de coviñas; outra pedra foi repicada, posiblemente para partila. Información achegada por José Antonio Gavilanes. 
Petroglifo da Laxe do Cervo: O cervo que figuraba insculpido na laxe desapareceu polo desgaste xa que formaba parte do firme dun carreiro. 
Petroglifos da Lagoa de Almoite: Varias penedas con coviñas, unha delas con preto de medio cento. Información facilitada por José Antonio Gavilanes. 
Pedra gravada de Marzás (Marzás-Ponte Ambía): Segundo José Antonio Gavilanes, a pedra pode que estea desprazada do seu lugar orixinal xa que se atopa na beira da pista que se fixo hai poucos anos. Pensa que ao mellor puido vir do monte da Medorra que era comunal. Polo tanto descoñécese se se trataba dunha pedrafita ou dunha pena con coviñas gravadas que foi cortada. 
Petroglifos do "Mojón": Inéditos, localizados por J. Antonio Gavilanes. Corenta coviñas de entre catro e oito centímetros de diámetro. 
Petroglifos do Monte do Foxo: Sobre unha enorme rocha que sobresae do chan, arredor dunha gran pía natural vense varias coviñas. Arredor dunha coviña central tamén se dispoñen varias cazoletas. (Información de José Antonio Gavilanes). 
Petroglifos do Monte Trabazos: Nun pequeno outeiro, pía natural e varias coviñas. (Información de José Antonio Gavilanes).           
Petroglifos da Pena Coitela: Varias rochas formadas por círculos concéntricos e algunhas cazoletas e serpentiformes. Información de José Antonio Gavilanes. 
Petroglifos do Penedo da Moura: Segundo información achegada por J. Antonio Gavilanes, estes petroglifos atópanse en Cardoeiro e non en Brandín, como tiñamos nós. Trátase de tres grupos de gravuras sobre granito con cazoletas e outros motivos. 
Petroglifos de Penouzos: Sobre unha pena arredondada, coviñas e unha cruz con coviñas en cada esquina. (Información de José Antonio Gavilanes). 
Petroglifos de Pinillas: Pena con media ducia de coviñas duns cinco centímetros de diámetro e 2,5 de profundidade. Localizados por J. Antonio Gavilanes. 
Petroglifos da Ponte de Baños de Molgas: Cazoletas  situadas baixo a ponte nova de Baños de Molgas. Información achegada por J. Antonio Gavilanes en setembro de 2012. 
Petroglifos de San Vitoiro: Dous grupos de petroglifos situados xunto a ermida do San Vitoiro. Sobre unha rocha situada por riba dunha gran laxa granítica rentes do chan que acolle as gravuras ergueron un cruceiro. Sen ningún tipo de protección, a erosión producida polos fenómenos naturais e, sobre todo, o desgaste ocasionado polo home están a estragar as xa moi maltratadas gravuras. Ao outro lado da estrada local, tamén sen protección de ningún tipo, atópase o outro grupo. Presentan insculturas de círculos concéntricos con cazoleta central e cauda de saída, cazoletas e cruces de término. 
Petroglifos da Seara: Cazoletas, cruces (unha con círculos nos extremos) e unha gravura sen identificar. Descuberto por José Antonio Gavilanes. 
Petroglifos de Vide: Xunto a ponte de Vide. José Antonio Gavilanes di que debía haber máis pedras con petroglifos, máis a súa extracción para distintas construcións debeu facelos desaparecer. 
Petroglifos dos Vidueiros: Inéditos. Localizados por J. Antonio Gavilanes. Catro coviñas e dúas cruces de termo que na actualidade non delimitan ningunha división territorial. 
Alquerque (Monte da Grama-Ambía): Alquerde de nove nun penedo de demarcación. Podería actuar como linde.         
Altar: Eladio Rodríguez González, no seu Diccionario enciclopédico gallego-castellano (1958), di que na parroquia de Almoite había un altar druídico.




 

 

 


 
 

BARBADÁS
Xacemento da Idade do Bronce das Pipileiras ou Monte Mondeu (Santa Uxía-Piñor): Moi alterado por diversas construcións. 

O BARCO DE VALDEORRAS
Pena do Corvillón (Raxóa-Alixo); A Escrita, Os Forroxanxos e A Raia (Éntoma); Castro de Millarouso (Millarouso).
Petroglifo da Escrita: Descuberto no ano 1982 por José Fernández Pérez.
Petroglifos dos Forroxanxos: Unha pedra con cazoletas e outra máis cun círculo cunha cazoleta central, ambas as dúas realizadas sobre xisto.
Petroglifos da Pena do Corvillón: Cazoletas e unha gravura antropomórfica.


BEARIZ
Ceo da Bouza (A Bouza-Beariz); Castro de Garfián (Garfián-Beariz); Chancela (Muradás-Lebozán); Outeiro Grande (Alto de O Formado-Framia-Xirazga).
Petroglifos do Castro de Garfián: Na croa hai unhas rochas con gravuras prehistóricas e medievais.
Petroglifos do Ceo da Bouza: Coviñas sobre xisto.
Petroglifos de Chancela: Coviñas sobre xisto.
Petroglifos do Outeiro Grande: No mes de outubro do ano 2012, a asociación da Terra de Montes Verbo Xido alertou sobre un atentado contra estes petroglifos sobre os que levantaron unha caseta e unha torre de telefonía móbil. A rocha presenta coviñas e liñas que semellan debuxar a silueta dun animal.

BEADE
Alquerque na Igrexa de Beade: Taboleiro de xogos de "alquerque de nove" reutilizado no muro norte da igrexa, entre dous canzorros.

OS BLANCOS
Alquerque do Castelo da Raíña Loba: Na parroquia de Covas. Castelo roqueiro datado no século XIII. Nunha rocha pódese ver un taboleiro de xogos de "alquerque de nove". 

BOBORÁS 
Campos Vellos (A Fenteira-Feás); Pena da Facha (Fonte Moreiras-Moreiras).
Petroglifos de Fonte Moreiras: Descuberto no ano 2011 polo Grupo de Acción Ecoloxista Outeiro, do Carballiño. 
Petroglifos da Pena da Facha: Tres rochas con gravuras.. 
Fosa de Cameixa (Figueiroá-Cameixa):  Xacemento da Idade do Bronce. O xacemento de Cameixa foi practicamente destruído cando as obras do gasoduto. Ademais da fosa, atopouse abundante material cerámico de perfil composto bitroncocónico e superfice brunida que foi despositado no Museo Arqueolóxico de Ourense. 

A BOLA 
A Aira (Vilar-Pardavedra); O Corvo. 
Petroglifo da Aira (Vilar-Pardavedra): Círculo con coviña central e coviñas.  
Petroglifo do Corvo: Lindeiro coa aldea de Quilmelas, parroquia de Guillamil (Rairiz de Veiga). Cazoletas.
   
 

O BOLO
Petroglifos da Peneda das Ferraduras: Preto da capital municipal. Pódense ver insculpidas varias ferraduras. Descuberto por José Fernández Pérez.

CALVOS DE RANDÍN
Os Puntos (Golpellás): Xacemento da Idade do Bronce; apareceron restos cerámicos.

CARBALLEDA DE VALDEORRAS
Curiosas gravuras descubertas por José Fernández Pérez.

O CARBALLIÑO
Astureses (Astureses); Monte da Madalena (Lobás); Paciños (Mudelos); As Adegas.
Alquerques de Astureses: Situado preto da igrexa de Astureses. Dous taboleiros de xogo (un incompleto) que serve de banco.
Petroglifos do Monte da Madalena: En novembro de 2012, o Grupo Ecoloxista Outeiro e a Asociación Cultural Mámoa Verde descubriron novos petroglifos da Idade do Bronce no Monte da Madalena, formados por coviñas e círculos concéntricos.
Petroglifos de Paciños: Descubertos por J. José Álvarez e Rosa M. Ricoy. Penedas con insculturas de círculos concéntricos, antropomorfos, cazoletas e un serpentiforme. 
Vaso e cazola da Idade do Bronce (Partovia): Atopados por integrantes do Clube Espeleolóxico Maúxo nunhas rochas do lugar de Grobas.


 

 

CARTELLE
San Tomé (San Tomé).
Petroglifos de San Tomé: Dúas penedas con cazoletas.

CASTRELO DE MIÑO   
Abrigo de Santa Lucía (Astariz): Trátase dunhas moles de granito en forma de cova onde se poden ver algunhas pías. 
Petroglifo da Veiga de Arriba (Reigoso-Castrelo): Nunha rocha, cazoletas e gravuras cuadrangulares. 
Petroglifo de Vide: Mencionado como gravura de Ribadavia. No ano 1868, Barros Silvelo enviou ao Museo Arqueolóxico Nacional o debuxo de dúas pedras con gravados, un este de Vide e o de Xinzo da Costa, en Maceda.


CASTRELO DO VAL
Estela-pedrafita: A principios do mes de maio de 2011, o veciño de Castrelo do Val, José Luis Lozano Rúa, Nipis, descubriu esta estela granítica cando traballaba nunha finca. Datada na Idade do Bronce, trátase dunha peza de granito duns 800 quilos de peso, de 175 cm de altura e 63-70 de ancho. Presenta as gravuras dun guerreiro armado con escudo, espada, lanza e arco, e un carro (en mal estado de conservación). Ata o de agora este tipo de estelas só seran coñecidas nun territorio que abranguía Extremadura, o suroeste andaluz, sur de Portugal e Francia. O lugar onde apareceu coñécese como A Pedra Alta. Dende os primeiro momento, tanto o amigo Nipis, un amante e defensor do patrimonio de Galiza, coma o Concello querían que permanecese no lugar, habilitando unha zona para que poidera ser visitado. Mais no mes de xaneiro de 2012, a Xunta de Galicia notificou ao seu descubridor, incomprensiblemente, que se non entregaba o achado ao Museo Arqueolóxico de Ourense sería multado. O museo, por certo, leva anos pechado e cuxo extenso patrimonio só se pode ver nunha minúscula parte no antigo convento de San Francisco que é onde xa se atopa a pedrafita. 
 

CASTRO CALDELAS
A Veiga (Sas de Penelas); Vilamaior (Vilamaior de Caldelas).
Petroglifos da Veiga: Dúas rochas con gravuras situadas ao pé dunha columna do tendido eléctrico.

CELANOVA
Castromao (no castro de Castromao); Freixo (Fontelo-Freixo).
Petroglifos de Castromao: Pedra granítica situada nunha das faldras do castro. Presenta cazoletas.
Petroglifos do Freixo: Presenta círculos concéntricos, aneis sobre dobre cauda, algunhas cazoletas e un motivo semellante a un labirinto con catro semi-aneis e cazoleta central.

CENLLE
Xacemento da Idade do Bronce (Vilar de Rei): Nunha carballeira apareceron media ducia de machados de tope. Citado por López Cuevillas e Bouza Brey.

CORTEGADA
Coto da Ferradura (Louredo); A Ferradura (A Eirexa-Rabiño); Monte das Piconas (O Pereiro-Valongo).
A Ferradura: Seis ferraduras colocadas por pares, unha coviña e unha V realizada recentemente cun obxecto metálico que cando Bouza Brey publicou estes gravados aínda non estaba.
Petroglifos do Monte das Piconas: Redescubertos no ano 2009. Un grupo de penas con coviñas, círculos concéntricos con e sen radios e círculos simples. 

CUALEDRO
Carzoá (Carzoá); Penedo Mao (Cualedro); Cruceiro de Santa Marta e A Muiñeira (Lucenza); Rebordondo (Rebordondo); No castro de Saceda (A Saceda); Monte da Moura, Penedo das Cruces e Tras da Devesa (A Pedrosa-A Xironda); Pena de Grou, Regato do Tapado (A Xironda). O Chedeiro. 
Petroglifos de Carzoá: Inéditos e sen inventariar. Localizados por Bruno Rúa. Catro rochas con coviñas.   
Petroglifos do Cruceiro de Santa Marta: Preto da vila romana do mesmo nome. Sobre unha gran rocha con cazoletas erixiron un cruceiro. 
Petroglifos do Chedeiro: Nunha chaira situada entre outeiros hai catro penedas con cazoletas. No lugar houbo catro cistas, hoxe en día desaparecidas. 
Petroglifos do Penedo das Cruces: Cazoletas sobre soporte granítico. 
Petroglifos do Penedo de Grou: Cazoletas e un cruciforme. 
Petroglifo de Rebordondo: A finais do mes de febreiro de 2017, Bruno Rúa denunciou a destrución dun petroglifo, o catalogado como Rebordondo 2, que documentara no ano 2005. Foi rebentado por un particular ao facer unha entrada para un garaxe. Ao parecer a obra foi realizada sen licenza e, polo tanto, sen a autorización de Patrimonio.  
Petroglifos do Regato do Tapado: Cazoletas. 
Xacemento da Idade do Bronce do Campo do Sapo (A Xironda): Cando a apertura dun cortalumes, saíu á luz abundante cerámica feita a man. Cabe salientar dous fragmentos decorados, un con decoración campaniforme de liñas puntilladas, e outro cun triángulo de liñas incisas. 
Xacemento da Idade do Bronce dos Bacelos (A Pedrosa-A Xironda): Apareceu material cerámico feito a man, algúns decorados con motivos incisos.



 

ENTRIMO
Penedo das Serpes (Casal -Entrimo); Penedo das Sete Espadas (Asperelo-Galez); Olín (Galez); Alto das Sete Laceiras (Queguas-Venceáns).
As Chans (A Illa): Xacemento da Idade do Bronce situado nunha penichaira. Saíron á luz fragmento cerámicos nunha prospección realizada no ano 1995. 
O Torrente (A Illa): Xacemeno da Idade do Bronce situado nunha penichaira. Apareceron restos cerámicos nunha prospección realizada no ano 1995.
 

ESGOS
Birbiza e Guimarás (Esgos); A Serra e Virxe do Monte (Os Pensos); Serra de Pardeconde (Os Pensos); Achas (A Casanova-Os Pensos); Xaravedra (Xaravedra-Os Pensos); Lameiro Novo (Lameiro Novo-Vilar de Ordelles); Pombales (Pombales-Vilar de Ordelles); Cruz do Rego (O Rego-Vilar de Ordelles); Xastra (Xastre-Vilar de Ordelles).
Petroglifos das Achas: Inédito. Pena con coviñas situada na estrada do Pinto a Esgos. Presenta cazoletas de tamaño variable espalladas pola rocha. Descuberto por J. Antonio Gavilanes.
Petroglifos da Cruz do Rego: Inédito, descuberto por J. Antonio Gavilanes no 2013. Unha das penas presenta cazoletas e o que puído ser o encaixe dunha cruz. A segunda pena cazoletas e marcas indefinidas.
Petroglifos de Guimarás, A Serra e Virxe do Monte: Inéditos. Descubertos por José Antonio Gavilanes, de Ponte Ambía (Baños de Molgas). Cazoletas sobre soporte granítico.
Petroglifos do Lameiro Novo: Inédito, descuberto por J. Antonio Gavilanes no 2013. Pena con cazoletas.
Petroglifo dos Pombales: Inédito, descuberto por J. Antonio Gavilanes no ano 2013. Dúas penas con cazoletas.
Petroglifos da Serra de Pardeconde: Varias rochas con cazoletas atopadas por José Antonio Gavilanes.
Petroglifos de Xaravedra: Rochas con cazoletas comunicadas por José Antonio Gavilanes en marzo de 2013.
Petroglifos da Xastra: Inédito, descuberto por J. Antonio Gavilanes no ano 2013. Cazoletas.


GOMESENDE
O Seixo, medieval (Serra do Seixo-O Val). 

A GUDIÑA
O Canizo e Pala dos Touciños (O Canizo); Lombo da Ferradura (Carracedo da Serra); Leiras da Preseira (Ribeira-A Gudiña); Río da Fraga (A Gudiña); Parada (Parada da Serra); Fraga da Moura (San Lourenzo de Pentes); A Ferradura (O Pereiro); A Ferradura (O Tameirón).
Petroglifos das Leiras da Preseira: Sobre granito, presentan agrupacións de cazoletas, algunhas unidas por sucos.
Petroglifos do Tameirón: Ferraduras sobre soporte granítico. Segundo a lenda, son as pegadas do cabalo de Santiago cando saltou co seu cabalo dende os montes da Esculqueira. Tamé hai unha marca que se di que a deixou a corda co cabalo ao bater contra ela. Por outra parte vese un motivo cuadrangular. 
A Corga da Mela (Erosa-Pentes): Foron atopados varios moldes de fundición pertencentes ás orixes da metalurxia do bronce. 
Herosa (Pentes): Da Idade do Bronce é un molde de fundición feito en pedra. 
Tesouro da Urdiñeira: Formado por dous brazais de ouro, unha pulseira e un disco ou "botón" de bronce datados no Bronce Inicial. Este último foi atopado casualmente a principios dos anos vinte do pasado século, no lugar coñecido como A Ribeira, por Xosefa Gago Fernández, unha xove pegureira de Parada da Serra. Logo de entregarllo ao párroco de Parada, este vendeuno en Ourense por cento cincoenta pesos. Como a Comisión de Monumentos de Ourense non tiña fondos abondo para mercalos, o coleccionista santiagués Ricardo Blanco Cicerón quedou co ouro e deixou quedar o botón en Ourense. O achado podería formar parte dun enxoval funerario, dun acubillo ritual ou mercadorías pertencentes a unha elite social. 
Asentamento da Corga da Mela (Pentes): Segundo Taboada Chivite apareceron dúas pezas e un molde bivalvo para fundir machados de bronce, un deles tipo Barcelos. Tamén saíron á luz outros moldes, todos de grafito. 
Cova das Choias (Parada da Serra): Trátase dun abrigo natural. Por Florentino López Cuevillas sabemos que do xacemento procede un punzón de óso. Nas proximidades atopáronse dous brazais de ouro e un disco de pasta vítrea.
 


 

O IRIXO
Petroglifos de Cangues: No ano 2006, integrantes do Grupo de Acción Ecoloxista Outeiro descubriron unha vintena de rochas con insculturas na parroquia de Cangues, unha das escasas áreas arqueolóxicas postas en valor na provincia de Ourense. 
Petroglifos do Home Deitado, Esbaradiza e Peneda do Oeste (Cangues).  
Petroglifo da Pena Negra: Descuberto no ano 2011 polo Grupo de Acción Ecoloxista Outeiro de O Carballiño. 
En xaneiro de 2012, o Grupo de Acción Ecoloxista Outeiro solicitou ante a delegación provincial de Cultura a catalogación urxente duns petroglifos que se atopan nos montes comunais das aldeas de Cardedo, Casares, Filgueira, Menaz e Orosa, todas pertencentes á parroquia de Campo, xa que se poderían ver afectados pola construción dunha incineradora. Asemade, piden a creación dun parque arqueolóxico. Vense círculos concéntricos e coviñas.



LAZA
As Ferraduras (Soutelo Verde-O Castro de Laza); Os Mouros (A Barreira-O Castro de Laza); Penedo das Grallas (O Navallo-O Castro de Laza); Penedo das Pisadiñas (Laza).
Petroglifos das Ferraduras: Coviñas e unha ferradura, posiblemente medieval.
Petroglifos do Penedo das Pisadiñas: Nun afloramento de lousa, dez rochas con cazoletas, podomorfos, ferraduras, símbolos fálicos, dúas mans esquerdas e outros motivos sen identificar.
Penedo das Grallas: A Asociación Cultural Alto Támega denunciou a destrución dun petroglifo de recente aparición en novembro de 2012, situado preto da aldea de O Navallo, entre Laza e Correchouso, preto da estación rupestre das Pisadiñas. O acondicionamento e a apertura de novos cortalumes nos montes de Laza, levaron por diante o petroglifo que tiña de 25 a 30 cazoletas, distribuídas por unha pedra de lousa. A pena tiña unha lenda que falaba de que o cabalo de Santiago saltou dende aquí ata o Penedo da Gándara Vella. Tamén resultou afectada unha mina aurífera de época romana situada entre as parroquias de Castro e Laza. A arqueóloga Nieves Amado destaca que todos os petroglifos dos montes de Navallo están gravados en lousa; a súa situación e o número de insculturas semella que estaba destinado a cerimonias iniciáticas, mentres que outros situados nos arredores poderían sinalizar camiños ou lugares de caza.

LEIRO
Alquerque de Gomariz: Trátase dun taboleiro de xogo de "alquerque de nove" situado no exterior da igrexa de Gomariz que formou parte dun antigo cenobio dependente do mosteiro de Toxosoutos, en Lousame. 
 

LOBEIRA
Pena Franqueira (entre as parroquias da Fraga e Parada); As Sete Cruces (monte San Xes-Baldemir-San Xes de Vilariño) e Penafiel (monte San Xes-Sabariz-San Xes de Vilariño).
Petroglifos das Sete Cruces: Cruciformes realizados a partir da utilización de cazoletas como puntos dos que parten os brazos.

MACEDA
Monte Pedroso e Penedo do Outeiro (Xinzo da Costa-Vilardecás); Penedo do Tesouro (Xinzo da Costa-Vilardecás).
Petroglifos do Monte Pedroso: Nunha pena aparece gravada unha cruz cun círculo na base e outro círculo separado; foi estudado por Elixio Rivas no ano 1985.
Petroglifos do Penedo do Tesouro: A única noticia que temos é un debuxo de Barros Silvelo do ano 1875.

MANZANEDA
Castelaioso (Castelaioso-Cernado), na inmediación do Curro do Lobo; As Arcas (Prada-Cernado).
Petroglifo das Arcas: Ademais de que o concello conta coa mámoa erixida a maior altitude de Galiza, tamén ocupa esta singular distinción este petroglifo, situado a unha altitude de 1.774 metros. Coviñas sobre soporte granítico.
Petroglifos de Castelaioso: Rocha con coviñas situada nas estribacións da Serra de Queixa.
 

MASIDE
Santa Mariña (A Fenteira-Armeses); O Bolo, Fonte de Moogos, Roda das Lomas (O Bolo-Garabás); Peneda das Lamas (Louredo); O Castro (Piñeiro); Sobreira (Sobreira-Piñeiro).
Petroglifos do Bolo: Tres grupos de petroglifos realizados sobre pedras graníticas. Un presenta un gran círculo concéntrico formado por seis aneis e cazoletas; no mesmo pódese ver unha cruz de factura histórica. O outro ten dous círculos concéntricos inacabados con cazoleta central, ademais dun cruciforme que semella da mesma época. O terceiro está situado preto da Fonte de Moogos; trátase dunha rocha cunha cruz inscrita nun óvalo que nos seus extremos presenta unha cazoletas dispostas simétricamente; nos laterais do dito óvalo figuran as iniciais DDM. O informante sobre esta última inscultura foi Marcos Demanuel Arias, de Ourense, quen, ademais, ampliou a información e nos enviou fotos das gravuras. 
Petroglifos do castro de Piñeiro: Na croa do castro hai unhas penas con coviñas. 
Petroglifos do Castro de Santa Mariña: Cinco grupos de coviñas sobre soportes graníticos. 
Petroglifos da Peneda das Lamas: Pena cunha cruz e cazoletas utilizada como marco de término, dominio dos mosteiros de Oseira e Celanova e o conde de Ribadavia por medio das súas respectivas freguesías de Souto-Mandrás (San Cristovo de Cea), Cornoces (Amoeiro) e Louredo (Maside). Información recollida de Estudos históricos y genealógicos, de Xosé Ricardo Rodríguez Pérez. 
Petroglifo de Sobreira: Pequenas coviñas.

MELÓN
O Souto e Tras das Sebes (Quins).
Petroglifo do Souto: Círculos concéntricos e coviñas sobre soporte granítico.

A MERCA
A Rodela (Faramontaos); Froxás das Viñas (Proente); Outeiro da Cruz (Piñeiro-Froxás das Viñas-Proente).
Petroglifos do Outeiro da Cruz: Varias penedas de granito con cruciformes, círculos concéntricos e cazoletas.
 

A MEZQUITA 
O Lombeiro da Pía (Manzalvos): Pía que segundo a tradición era onde paraba a beber o cabalo de Santiago. 
O Meniño de Pedra: Trátase dunha gravura esquemática da figura humana situada nunha pena preto do castro de Formigoso. De cronoloxía inderminada. Lindeira entre as parroquias de Cádavos, Santigoso e Castromil. 
Pedra das Ferraduras ou Lombeiro Redondo (Castromil): Alfabetiformes. Para a xente son unhas tenaces e o martelo para ferrar os cabalos. 
Petroglifos das Fragas da Marra (A Mezquita): Ferraduras. Segundo a tradición son as pegadas do cabalo de Santiago que saltou dende o Tameirón.  
Petroglifos das Lagorzas da Devesa Vella (Santigoso): Sobre unha rocha vense cinco ferraduras. Segundo a tradición trátase das pegadas do cabalo de Santiago.
 

 

MONTERREI 
Petroglifo do Castelo (As Chás-Vilaza): Coviñas. 
Petroglifo de Covas Rubias: No número do mes de decembro de 2012 do Caderno de Campo, o boletín informativo da Sociedade Antropolóxica Galega (SAGA), dáse a coñecer o achado dun novo petroglifo na parroquia de Vences, descuberto por Miguel Losada. 
Petroglifo das Cuncas (Vences): Coviñas e círculos.   
Petroglifos de Mixós: Documentados por Bruno Rúa. Catro rochas con coviñas. 
Petroglifo do Monte de Xan Franco (A Madanela): Gravuras cunha cronoloxía que vai dende a Idade do Bronce ata época moderna. Coviñas, cruces latinas, letras modernas e un raro símbolo.  
Petroglifo do Penedo das Ferraduras: Na parroquia de Vences, entre o Penedo da Horta e o monte de San Agostiño. Posiblemente de época medieval,. Cóntase que nel deixou as pegadas o cabalo dun frade que dicía misa aos mouros; outros falan do cabalo de Santiago. 
Petroglifos do Penedo do Muro (Sandín-Flariz): Dous grupos con gravuras. Un equipo de arqueólogos dirixidos por Félix González, do Grupo de Estudos en Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio da Universidade de Vigo, localizaron na campaña do ano 2014 (é a segunda) unhas gravuras formadas por podomorfos e quiromorfos (plantas de pés e mans), ferraduras, cruces e outros sinais e que, segundo os seus descubridores, non garda paralelismo con outros petroglifos coñecidos ata o de agora. Chamoulles a atención unha figura que lembra unhas chaves, formada por dúas liñas paralelas cos bordes curvos. 
Petroglifo do Outeiro da Raposa (Flariz): Entre Sandín e A Madanela. Coviñas. 
Petroglifo do Outeiro da Vela (A Madanela): Descuberto por Bruno Rúa. Serpentiforme duns dous metros de longo. 
Petroglifo da Moura (A Madanela).    
Petroglifo das Poldras do Ourizo (Medeiros). 
Petroglifos da Pousa da Nosa Señora (A Caridade-Flariz): Trátase dunha cruz grega gravada sobre unha pena plana. Por informacións orais, parece ser que nas inmediacións hai outras penas con letras gravadas, ademais de espirais e círculos. 
Petroglifos do Sugarrido (Sandín-Flariz): Cruces encerradas en círculos, posiblemente medievais. Lendas de mouros e tesouros. Dise que é un penedo máxico xa que as cruces vense de lonxe e non ao estar cerca. 
Petroglifo do Río Búbal (Vilaza): Varias coviñas e unha ferradura.   
Xacemento do Caneiro (Vilaza): Calcolítico. Nun pozo apareceu un cacharro redondo con forma de ola feito a man. 
Xacemento da Cova do Gato (Vilaza): Calcolítico. No Monte Castelo. Apareceron fragmentos cerámicos con decoración e algúns muíños de man. 
Xacemento da Millara ( (Guimarei-Infesta): Calcolítico. Asentamento ao aire libre.  
Dentro do Proxecto Alto Támega, a Asociación Cultural Alto Támega, a Sociedade Antropolóxica Galega e a Universidade de Vigo identificaron ao longo do ano 2013 corenta e dous novos petroglifos. Bruno Rúa, autor da Guía de arqueoloxía do Alto Támega puxo aos investigadores sobre a pista da maioría dos achados.
Albarellos e Vilaza aparecen citados en dous documentos do ano 950, na desputa por unhas lindes entre o bispo San Rosendo e a condesa Trudile. O motivo de traer aquí estes textos é porque neles faise mención a grandes rochas, muros de terra, archae, marcos, petrae fictae e penas con gravuras que podemos interpretar como arcas megalíticas, pedrafitas, petroglifos ou miliarios de época romana: "Dirixíndonos dende alí (despois de cruzar o río Támega) cara a parte de Santa María, atopamos unha pedra con burgarios gravados... E dende alí seguindo os muros de terra, non lonxe do castro, achamos noutra pedra burgarios gravados...".

 

 


MUÍÑOS
O Castelo (Taboadela-Barxés); O Corisco e Outeiro de Cela (Mugueimes-Muíños); O Agrelo (O Agrelo-Muíños); Serpe de Pazó (Pazó-Parada de Ventosa); Santa María do Castro (Guntumil-Requiás).
Petroglifos de Agrelo: Consta de dous grupos, un formado por coviñas e unha figura cuadrangular e o outro só por cazoletas. Unha parte da pedra foi desprendida do panel con ferramenta moderna.
Petroglifo de Pazó: Este petroglifo, catalogado por Patrimonio, levaba máis dunha década agochado entre a vexetación, nunha finca situada ás aforas da aldea. Agora, grazas ao arqueólogo David Pérez e ao escultor Toño Monteiro, dende o proxecto O Bosque Máxico, limpáronno e sinalizáronno, poñéndoo de novo en valor. Datado na Idade do Bronce, o petroglifo, formado por cazoletas dispostas en círculo e un serpentiforme, máis outras catro coviñas que forman un cadrado, recibe a primeira luz do sol e a da atardecida o que semella amosar unha manifestación relixiosa na que os astros desenvolverían un papel importante.
Xacemento da Idade do Bronce (As Maus de Salas): Apareceu un machado de tope dun anel. Citado por López Cuevillas e Bouza Brey. 
 

NOGUEIRA DE RAMUÍN
Corniño da Serra (Serra Corveira-Faramontaos); Pena da Laxa (Lama Forcada-Nogueira de Ramuín); Pedra da Serpe (Pombar-Santo Estevo de Ribas de Sil).
Petroglifos do Corniño da Serra: Presenta círculos concéntricos, coviñas, ferraduras e cruciformes. Nunha das paredes presenta uns alfabetiforrmes.
Petroglifo da Pena da Laxa: Círculos concéntricos con dous, tres e catro aneis con cazoleta central.
Pedra do Peón: A comezos do outono do ano 2013 localicei unha pena de máis de tres metros de longo en forma de peón do xogo de xadrez (de aí o nome co que a bauticei) nas inmediación da necrópole megalítica de Moura. Nunha cara presenta gravada unha pía, sen dúbida artificial, e na parte de abaixo da pedra (cunha inclinación duns 60 grados) varias gravuras que semellan coviñas.
Igrexa de San Estevo de Ribas do Sil: Nunha bancada interior, xunto a entrada principal, alquerques de III e IX noi erosionados. 
A Pedra Escrita (A Buzaxe-A Carballeira): O colectivo Móvete por Nogueira cre que puido atopar a coñecida como A Pedra Escrita de Santo Estevo, nunha atalaia que domina Ourense, A Peroxa e Faramontaos. Sobre unha rocha granítica aparece gravada a palabra Tuedis (o T semella unha cruz de Malta), ademais de cruces, formas xeométricas, recipientes con forma cadrada e escalóns feitos na pedra. A palabra dise que pode facer alusión a un militar e rei visigodo do século VII, sucesor de Alarico.


 

OÍMBRA 
Petroglifos nas Casas dos Montes (A Granxa): Seis penas con coviñas localizadas pola Asociación Monterrei, Cultura e Patrimonio. 
Petroglifos da Ceadá (As Chas): Documentados por Bruno Rúa. Onde houbo un castro e un castelo, en menos de tres hectáreas, hai, ao menos, 78 petroglifos. 
Petroglifos de San Cibrao: Nas inmediacións do castro de Vamba, dúas penedas con coviñas. 
Petroglifos do Castro de As Chás (As Chás): Dentro do Proxecto Alto Támega, membros da Asociación Cultural Alto Támega, da Sociedade Antropolóxica Galega e da Universidade de Vigo localizaron dúas penas con gravuras, unha no interior do castro e outra nos arredores. 
Petroglifos Penediña de Nosa Señora: Nieves Amado Rolán achegoume que a pena foi destruída por unha canteira. Segundo a descricións dos veciños tiña culler, garfo e as pasadas da Virxe na súa fuxida a Exipto. 
Petroglifos do Outeiro (Oímbra): Sen inventariar. Cinco penas con coviñas.   
Petroglifo de Paredes (Videferre): Varias rochas con coviñas. Inédito. Localizado por Bruno Rúa.


 

OURENSE
O Tinteiro (As Caldas); Coto da Torre e A Viña de Sas (Tarascón-Canedo); Castro de Santomé (Oira); A Catedral (Ourense); Castro de Santomé (Oira); Punxín (Palmés); As Ninfas, Pena do Vao e Santa Ladaíña (Reza Nova-Reza); O Coto (Casar do Mato-Santa Cruz de Arrabaldo); Casar do Mato (Casar do Mato-Santa Cruz de Arrabaldo); Pedra da Lagoa (Cemiterio Novo-Santa Mariña do Monte); Bemposta, Gouzón e As Regueiras (Seixalbo); Mosteirón (Regoufe-Velle); Casarellos (Paradela-Vilar d´Astres).
Petroglifos de Bemposta (Seixalbo): Peneda granítica con 13 cazoletas no sector oeste e dúas máis illadas. No sector norte aparecen dúas ringleiras con alfabetiformes e unha cazoleta no medio. O sulco en U das coviñas sinalan que son anteriores aos alfabetiformes que presentan sección en V. Información achegada por Marga Seara, da Asociación Cultural Agromadas de Seixalbo. 
Petroglifos do Carqueixal: Documenteinos o día 25 de decembro de 2016. Nuns afloramentos graníticos situados por riba do campo de fútbol e da concentración escolar localicei varías penas con pías naturais e tres con coviñas artificiais que van dos 6 aos 12 centímetros de diámetro. Nunha rocha vese o curioso relevo dun círculo duns 22 cm de diámetro.  
Petroglifos do Coto (Casardomato-Santa Cruz de Arrabaldo): Apareceron cando a apertura da autostrada a Santiago. Vense tres combinacións de círculos concéntricos, dous deles recheos de liñas radiais, coviñas e liñas.   
Alquerques na Catedral: Taboleiros de xogo de "alquerque de nove" e de "alquerque de doce" gravados nuns bancos da nave lateral norte preto do Pórtico do Paraíso, nunha das entradas e nas escaleiras que levan ao tellado. Datados nos séculos XII-XIII. 
Alquerques no Pazo do Bispo: Alquerque de IX gravado debaixo da cornixa do Museo Arqueolóxico, antigo Pazo do Bispo.    
Casarellos: Trátase de dous grupos insculturados con cruces de término. 
Petroglifos de Gouzón (Seixalbo): Combinación de círculos e cazoletas distribuídos en dúas rochas graníticas. Localiceinos no ano 1996. 
Museo Arqueolóxico: Taboleiro de xogo de "alquereque de nove" gravado debaixo da cornixa do Museo Arqueolóxico, antigo Pazo do Bispo. 
Petroglifos de Palmés: Tres penas con gravuras. 
Petroglifos da Pedra da Lagoa (Santa Mariña do Monte): Conxunto de 15 cazoletas con canles entre elas gravadas sobre un afloramento granítico. 
Petroglifos de Santomé: Varias penedas graníticas con coviñas e círculos simples con cazoleta central. 
Seixalbo: Nas proximidades da OU-101 hai un cruciforme de factural medieval ou moderna gravado nunha pena granítica.




 

 

 
 

PADERNE DE ALLARIZ
Coucieiro (Coucieiro); Os Castelos (O Paiseo-Figueiroá); Mourisco (Mourisco); Paderne (Paderne); Acubillo (Regueira Pequena-San Xes); Aira de Riodebodas (Riodebodas-San Xes); O Carro e o Círculo (Xastre-San Xes); Carballizos (Solbeira); Carballizos (Salgueiros-Solbeira); A Horta do Cura (Solbeira).
Petroglifos do Acubillo: Inédito, descuberto por J. Antonio Gavilanes no ano 2013. Cazoletas.
Petroglifos da Aira de Riodebodas: Inédito, descuberto por J. Antonio Gavilanes no 2013. Cazoletas. 
Petroglifos dos Carballizos II (Solbeira): Inédito. Localizado por J. Antonio Gavilanes. Cruz de termo inscrita nun rectángulo. Aparentemente a cruz foi repicada, converténdoa nun "P" de Paderne de Allariz ou de Pereiro de Aguiar, xa que a pena atópase na divisoria entre ambos os dous concellos. Tamén se observan varias gravuras moi desgastadas. 
Petroglifos dos Carballizos VII (Salgueiros-Solbeira): Inéditos. Localizados por J. A. Gavilanes. 28 coviñas de entre 4 e 5 cm de diámetro. Unha das coviñas mellor definidas está arrodeada por un suco case circular que semella de feitura posterior polo que podería sinalar unha marca de lindes. 
Petroglifo dos Carballizos VIII (Salgueiros-Solbeita): Inéditos. Localizados por J. A. Gavilanes. Oito coviñas de entre 3 e 4 cm de diámetro. Lindeiro co concello do Pereiro de Aguiar.   
Petroglifo do Carro: Inédito, descuberto por J. Antonio Gavilanes no ano 2013. Deulle o nome porque semella a representación da Osa Maior.
Petroglifos dos Castelos: Nun afloramento granítico, situado nun pequeno outeiro, pódense ver dúas rochas con cazoletas. 
Petroglifos da Horta do Cura: Inéditos. Localizados por J. A. Gavilanes. A Horta do Cura é un terreo mercado polos veciños ao Bispado no ano 1994. Da pena só se ve a metade xa que está oculta polo muro dun local social. Sucos lonxitudinais e coviñas sobre elas, ademais dalgunha gravura moderna.  
Círculo: Inédito, descuberto por J. Antonio Gavilanes no 2013. Círculo con cazoleta central.
Petroglifo de Mourisco: Petroglifo, hoxe en día custodiado no Museo Arqueolóxico de Ourense. Na mesma parroquia hai outro petroglifo composto por cazoletas.
Petroglifos de Paderne: Varias rochas con cazoletas. Unha delas presenta, ao menos, cincoenta coviñas, descubertas por J. Antonio Gavilanes.
Cruz de termo: En A Vacariza, parroquia de San Lourenzo de Siabal. Situada entre os concello de Paderne de Allariz e Pereiro de Aguiar. Información achegada por José Antonio Gavilanes. 

 

 

 

PARADA DO SIL
Petroglifo da Pena da Cruz (Miranda-Forcas): Petroglifo situado no lugar coñecido como Chao do Penedo. Puído formar parte dun penedío máis grande xa que semella ter sido cercenado. Presenta dezaseis coviñas. (Información e foto recollida da páxina San Vítor de Barxacova).
Espada de Forcas: Da Idade do Bronce, atopada no ano 1905 nunha cova. Presenta un sistema de enmangue consistente nunha coroa de remaches que suxeita unha folla, reforzada por unha crista auxiliar. O lugar deu o topónimo A Pena da Espada. Custodiada no Museo Arqueolóxico de Ourense.


O PEREIRO DE AGUIAR 
Os Carballizos e A Granxa (Calvelle); Os Carballizos (Cancela-Calvelle); Os Carballizos (Pena da Vella-Calvelle); Os Carballizos (As Pezas-Calvelle); Bouzas (Melias); Monterrei (Complexo deportivo de Monterrei-Moreiras); A Pena (San Xoán de Moreiras).
Petroglifo de Bouzas (Melias): Inédito. Rocha cunhas 40 cazoletas unidas por sucos. (Información e foto achegada por José Antonio Gavilanes). 
Petroglifos dos Carballizos I: Inéditos. Localizados por J. A. Gavilanes. Unha ducia de coviñas de entre tres e catro centímetros de diámetro. Lindeiro co concello de Paderne de Allariz. 
Petroglifos dos Carballizos II (Pena da Vella): Dez coviñas de entre tres e catro centímetros de diámetro, agrupadas en grupos de dúas ou tres. Próximos ao concello de Paderne de Allariz. 
Petroglifos dos Carballizos IV (Cancela): Inéditos. Localizados por J. A. Gavilanes. Oito coviñas de varios tamaños. 
Petroglfios dos Carballizos V (As Pezas): Inéditos. Localizados por J. A. Gavilanes. Dous serpentiformes e dous grupos de coviñas, un deles con sucos entre elas que semellan unhas serpes. O serpentiforme máis claro está formado por un suco que parte dunha coviña e despois de atravesar outras alóngase máis de 1,20 metros. Lindeiro co concello de Paderne de Allariz.  
Petroglifos dos Carballizos VI (As Pezas): Inéditos. Localizados por J. A. Gavilanes. Dúas penedas con dúas ducias de coviñas de entre dous e nove centímetros de diámetro. 
Petroglifo da Granxa (Calvelle): Sen inventariar. Segundo información achegada por José Antonio Gavilanes en decembro de 2012, trátase dunha pena duns dezaoito metros de longo por 7 de ancho na que figuran insculpidas arredor de 70 cazoletas. Atópase no medio dunha lameira onde hai unha granxa de vacas polo que a José Antonio lle chamou, e non sen razón, que ata o de agora non existiran referencias ao respecto.
Nas inmediacións da poboación de Lamela atopáronse pezas cerámicas soltas de feitura campaniforme. 
Petroglifos da Pena: Descuberto por Miguel Lama (facebook: As Tres Trabes). A continuación permítome reproducir a completísima descrición que me achegou José Antonio Gavilanes Blanco. A non moita distancia da igrexa de San Xoán de Moreiras atopamos as gravuras sobre unha peneda situada no lugar da Pena, topónimo claramente relativo a esta peneda. A laxa ten unhas dimensións de 6 por 3 metros e unha altura visible de 1,5 metros. Presenta numerosas coviñas, unhas 100, de varios tamaños que oscilan entre os 13 e tres centímetros, e unha profundidade que vai dende os 8 aos 3 centímetros. Aparentemente non teñen unha orde concreta, aínda que varias delas están aliñadas en dirección norte-sur. Chama a atención a forma claramente artificial que presenta a cima da laxe, que mide aproximadamente 1 por 1,5 metros. Na cima ten unha gran pía natural modificada e varias coviñas artificiais, algunhas unidas por sucos. Ten visibles as marcas das tallas en dirección vertical (unhas 50) por toda a súa contorna, formadas por sucos duns 3 centímetros de ancho por 2 de profundidade aproximadamente. Algúns veciños, os de maior idade, tiñan escoitado que o penedo non se podía estragar. Fai de marco divisorio entre as parroquias de San Xoán de Moreiras e San Martiño de Moreiras. Polas fotos que achegou José Antonio, creo que estamos diante dun espazo claramente ritual.


 

 

 

A PEROXA
Petroglifos de Vilarrubín.

PETÍN
Alquerque de Santa María de Mones: Nun perpiaño da igrexa de orixe románica de Santa María de Mones aparece unha inscultura identificada cun taboleiro de xogos tipo "tres en raia". Está formado por tres rectángulos con tres coviñas en cada un dos lados. Datado entre os séculos IV-V d.C. Neste lugar houbo uns asentamentos castrexos e romanos. 
 

PIÑOR DE CEA
O Fuxiño: Xacemento descuberto cando as obras da autostrada Santiago-Ourense. Tipoloxía e estruturas que indican un uso doméstico do espazo e que se pode encadrar no intervalo do Neolítico Final-Bronce Inicial. Apareceron seis fondos de cabana, foxas, buracos de poste, estruturas de combustión e de almacenaxe. Nunha das áreas atopáronse cordóns, vasos, asas e restos campaniformes do Bronce Inicial.
A Muller Morta (O Reino): Intervención levada a cabo cando a obra anterior. Apareceron 1.233 fragmentos líticos e carámicos nunha zona do asentamento adscrita á Idade do Bronce.

PUNXÍN
Monteagudo e Viñao (Viñao-Punxín); As Chairas, O Outeiriño e Pedra da Silva (Vilamoure); Monte de San Trocado.
Petroglifos das Chairas: Catro grupos de pedras graníticas con círculos simples con cazoleta central e cazoletas.
Petroglifo do Outeiriño: Localizado preto do castro, presenta dúas cazoletas.
Petroglifos da Pedra da Silva: Trátase de dúas penedas graníticas con cazoletas.
Petroglifos do Viñao: Gran número de cazoletas insculpidas sobre soporte granítico.

RAIRIZ DE VEIGA
Monte Calvo e As Mouchas (Nigueiroá-Guillamil); O Corvo (Quilmelas-Guillamil). 
Petroglifos do Corvo: Coviñas.  
Petroglifos das Mouchas: Rochas graníticas con combinacións circulares, círculos concéntricos e cazoletas.


RIBADAVIA
Franqueirán (Franqueirán-Ribadavia).
Petroglifos de Franqueirán: Unha das pedras presenta unhas cazoletas e un círculo con cazoleta central. A outra ten gravada unha cruz de término.

RIÓS
Petroglifo Peneda das Ferraduras (Navallo): Rocha con gravuras destruída por unha canteira que fornecía aos veciños da zona. 

A RÚA
A Rúa Vella (A Rúa): Emprazado na laderia dunha terraza do río Sil, a 370 metros de altitude, en terreos adicados a viñas. Os motivos aparecen gravados nun tipo de rocha característica da zona denominada conglomerado, composta por areas finas e cantos rodados soldados por oxidación. Presenta sucos e coviñas. 
 

RUBIÁ DE VALDEORRAS
A Cova do Santo (Pardollán): Investigadores galegos e británicos estudan varios restos de humanos e animais que viviron na Idade do Bronce. A análise de Carbono 14 ofrece unha cronoloxía de entre o 1800 e o 1600 a.C. Os estudos están a revelar a idade, enfermidades que padecían, tipo de vida, alimentación etc. Os traballos, que non fixeron máis que comezar, poden fornecernos dunha información que ata o momento apenas estaba presente no rexistro arqueolóxico do país. Máis información no traballo de Olalla López-Costas Estudo antropolóxico dos restos óseos recuperados da necrópole da Cova do Santo, Pardollán, Rubiá, Ourense. Unha necrópole da Idade do Bronce en Galicia (2008), e en culturagalega.org do día 12 de febreiro de 2015 no artigo titulado O tesouro (humano) da Cova do Santo. 
Vaso da Idade do Bronce (Pardollán): Nas abas da serra da Enciña da Lastra, atopado casualmente polo grupo de espeleoloxía Águilas Verdes.
 

 

SAN AMARO
Cabana (Cabana-O Barón); Monte da Ermida (Eiras); Castro Martiño (Xinzo-Eiras); Pazos. 
Petroglifos do Castro Martiño: Nalgunhas rochas vense gravuras de coviñas. (Recollido do blog Arredor de Lámbrica).   
Petroglifos do Monte da Ermida: Achádego comunicado polo seu descubridor, Felisindo González Iglesias. Para máis información, pódese ver a súa páxina Arredor de Lámbrica.

SAN CIBRÁN DAS VIÑAS
Petroglifos do Cepo (Veiga-Noalla): Conxunto formado por tres grupos de petroglifos con cazoletas sobre soporte granítico. Neste xacemento, durante as obras da autostrada das Rías Baixas, atopouse abundante material cerámico e lítico en superficie e estruturas consistentes en aliñacións e improntas de  buratos de poste. 
Petroglifos do Cepo (Rante): O día 10 de setembro de 2015, José Antonio Gavilanes achegoume este petroglifo situado a carón da autovía. Trátase de dúas rochas gravadas, situadas unha ao lado da outra, con máis de cincoenta coviñas unidas de dúas en dúas por sucos; tamén se distingue un círculo simple con coviña central.   
Costa dos Mouros: Castro situado no Outeiro Calvo (Soutopenedo). Hai unha rocha con dúas cruces gravadas. 
Petroglifos da Lameira de Santa Cruz: Peneda granítica con cazoletas. Información achegada por José Antonio Gavilanes. 
Petroglifos do Limpiadoiro (Noalla): Sobre unha pena circular cazoletas formando cruces e círculos. Inédito, descuberto por J. Antonio Gavilanes. 
Petroglifos de Pazos de San Clodio: Segundo información achegada por José Antonio Gavilanes, trátase dun grupo interesante, formado por varias rochas con cazoletas, algunhas unidas entre si por sucos. Tamén aprecia o que poden ser dúas cruces de término medievais. Unha das penedas presenta unha especie de escalóns e a forma do que semella a feitura dun pé humano. 
A Piña (San Cibrán das Viñas): Medieval. Catro cruces sobre soporte granítico.


 

SAN CRISTOVO DE CEA
Biduedo (Biduedo); Monte da Grela (Covas); Monte da Carballosa (San Fagundo); Martiñá (Martiñá-Vales).
Petroglifos de Biduedo: Cinco grupos de petroglifos realizados sobre pedras graníticas que presentan combinacións de círculos concéntricos con coviña central. Dous dos motivos circulares conéctanse entre si por liñas. Doutra combinación parten unhas liñas que rematan nun círculo simple con coviña central
 

SANDIÁS
Petroglifos do Outeiro do Couso (Coalloso-Sandiás): Histórico con cruces de termo.
Petroglifos do Penedo da Cabra: No lugar coñecido como Monte do Pendón, en Piñeira de Arcos, nas abas do monte onde se atopa un castro, nunha pena que había xunto a capela de Santa Mariña. Citado por Rivas Quintas. Desaparecido a mediados dos anos cincoenta, sábese que entre as insculturas figuraba a dun cáprido.
Petroglifos das Poulas do Corgo (A Fontela-Piñeira): Cinco afloramentos graníticos con gravuras moi erosionadas.

SAN XOÁN DO RÍO
Pena da Moura (Mouruás-San Xoán do Río): Lugar coñecido tamén como Aira dos Mouros. No lugar hai unha rocha con banzos esculpidos pola man do home. Sobre a pena hai unha gravura dunha ferradura que, segundo a lenda, pertence ao cabalo de Santiago.
Petroglifo da Pena dos Castros: Situada no castro do mesmo nome, rocha con dúas coviñas.
Espada de Moruás: Espada de finais da Idade do Bronce atopada no ano 1968. É de tipo pistiliforme con mango cunhas medidas de 69 cm. Atópase no Museo Arqueolóxico de Ourense.


SARREAUS
A Cibdá: Segundo Rodríguez Colmenero, o castro remóntase á Idade do Bronce, con continuidade da actividade mineira do estaño ata á época romana.
O Roufeiro: Depósito do Bronce no que apareceron machadas, alabardas, gubias, puñais de lingüeta e de remaches, puntas de frecha, espadas e abrazadeiras.

TABOADELA
O Souto Bravo (Santa Locaia-O Mesón de Calvos); Pereiras (Pereiras-Santiago da Rabeda); Mingarabeiza (Torán); Rego de Liñares (Ribó-Torán).
Petroglifos de Mingarabeiza: Varias rochas con círculos concéntricos con coviña central.
Petroglifos do Mesón de Calvos: Pena con cazoletas situada xunto unha casa. Información achegada por José Antonio Gavilanes.
Petroglifos do Monte de Boa Madre: Trátase dun cadrado cunha cazoleta no medio cun dos ángulos inserido nunha pía.
Petroglifos das Pereiras: Coviñas, algunhas comunicadas por sucos, e círculos concéntricos distribuídos por varias penas. Varias rohas con gravuras, inéditas, foron descubertas por José Antonio Gavilanes. 
Petroglifos do Souto Bravo: Podomorfos situados no alto dun outeiro circundado por un pequeno regueiro, na parte superior dun afloramento granítico.   
Alquerque na Igrexa de San Xurxo de Touza: Nun lateral exterior pódese ver unha pedra gravada cun taboleiro de xogo de "alquerque de IX", reutilizado na constución do templo. Datado entre os séculos XII e XIII.

 

 

 

A TEIXEIRA
Informáronme dunha gravura en forma de media lúa no castro do Castelo dos Mouros; peiteado o lugar, non a atopei, tampouco conseguín ningunha información dos veciños consultados.

TOÉN
Brazal de Toén: Da Bronce Final. Atopado casualmente no ano 1932 cando un veciño cavaba nunha leira. A decoración consiste nunha dobre fileira de esferas que delimitan unha zona calada.

A VEIGA
Casa dos Baqueiros (A Ponte): Nun muro da casa. Esculturas e insculturas con motivos de equitación, animais, cruces, representacións do Sol, a Lúa, unha vieira, unha inscrición e outros motivos difíciles de precisar. Existen varias teorías ao respecto, mais ningunha cunha base fiable. Que poña a segunda parte do nome con "B" non é por un erro ortográfico, é así como figura no lugar. 
 

 

 

VEREA
Petroglifos de Foral (Verea): Rocha con cazoletas, posiblemente de orixe medieval.
Cabaniñas e O Pereiral (Verea): Asentamentos ao aire libre de época campaniforme.

VERÍN
O Covato, Felgoso, Fraga dos Lobos ou Fraga do Zorro, Pena da Moreiriña ou de Santiago, O Vigode (Ábedes); O Pozo do Demo e As Quintas (Cabreiroá); Lamalonga, A Veiga de Feces e A Xea (Feces de Abaixo); Monte da Moura, Moreiroá, A Quinta e Río (Mandín); A Cruz, Fonte de Xancán e Pena da Moura (Tamaguelos).
Petroglifos do Covato: Pedras soltas con gravuras de coviñas partidas pola actividade extractiva.
Petroglifos da Fraga do Zorro: Hai quen lle dá o nome de Fraga dos Lobos. Peneda con escutiformes. Tamén saíu á luz un xacemento do Bronce Inicial; apareceron restos cerámicos de tipo campanense, un muíño naviforme e moldes de fundición. De grande importancia para o coñecemento do asentamento son as cistas existentes no lugar en cuxo interior apareceron restos humanos en bo estado de conservación debido ao proceso de momificación que sufriron e ao bo selado das foxas, en cuxo interior se atopou cerámica, materiais de síles, lousa, cuarzo e cuarcita. 
Petroglifos do Monte da Moura: Coviñas e un cruciforme.  
Petroglifos da Pena da Moreiriña ou de Santiago: Presenta ferraduras e escutiformes. É pobable que os primeiros sexan medievais (de termo), se ben Taboada Chivite di que as numerosas insculturas de ferradura existentes na comarca pertencen ao Altare Gruppe, da clasificación de Obermaier de finais do Neolítico ou comezos da Idade do Bronce. A lenda di que as insculturas son debidas ao cabalo de Santiago e que por baixo dela hai unha arca de ouro.
Petroglifos da Pena da Moura: No ano 2008, os veciños de Tamaguelos impulsaron unha campaña de recollida de sinaturas para evitar que o petroglifo fora estragado pola construción da autostrada Verín-Chaves. Ademais do seu valor arqueolóxico hai que salientar tamén o antropolóxico xa que, ao parecer, esta pena figura no Ciprianillo; cóntase que non poucas persoas tentaron atopar o tesouro que agocha. Segundo a lenda, as insculturas en forma de ferradura (posiblemente de orixe medieval), son os pés dunha moura; tamén presenta coviñas. A principios do mes de decembro de 20012, a amigo Nipis, de Castrelo do Val, cando andaba na pescuda de lagares rupestres, topouse coa Pena da Moura que foi trasladada e abandonada vai para dous ano nun camiño (agora, despois do traslado, cómpre falar de dúas penas, xa que o soporte, como se observa na foto, foi esnaquizado no proceso do traslado).
Petroglifos do Pozo do Demo (entre Cabreiroá e A Veiga das Meás): Varias rochas con coviñas e unha exenta, partida, con círculos concéntricos localizadas por Rafa Castro. Á beira do camiño localizou unha posible pedrafita con gravuras de cazoletas. (Información recollida do Caderno de Campo do mes de decembro, publicado pola Sociedade Antropolóxica Galega). 
Petroglifos das Quintas: Cinco penas con gravuras.  
Petroglifos do Vigode: Pías e coviñas, algunhas con radio e un semicírculo tipo ferradura.

 


 
VIANA DO BOLO
O Castelo (Mourisca): Asentamento fortificado medieval situado sobre un outeiro que se ergue na penichaira entre os regueiros de San Mamede e Pontón. Nunhas pedras poden verse unhas gravuras con dous cruciformes e un cadrado cun punto insculpido no seu interior.
Petroglifos de A Escrita (Mourisca): Nunha penichaira, entre os regueiros de San Mamede e dos Balsos, está este asentamento fortificado de época medieval. Pódense ver varias rochas con gravuras, unha con dous cadrados que á súa vez teñen outros catro inscritos, unidos por liñas. Noutro represéntanse outros dous cadrados con outros inscritos no seu interior pero, neste caso, sen unirse o un co outro.

VILAMARÍN
Pena Ferreira (Tamallancos); As Pereiras (As Regueiriñas-Tamallancos).
Castro de Santa Ádega: López Cuevillas deu a coñecer o achado dunha urna cerámica con cinsas e unha punta de lanza da Idade do Bronce.
Os integrantes do Grupo de Acción Ecoloxista Outeiro localizaron no concello 15 rochas con gravuras. 

VILAMARTÍN DE VALDEORRAS 
Arcos e Penasdauga (Arcos); O Bosque e Penas da Auga (Córgomo); Teso dos Castelos (Correxais); O Castelo (Monte Castelo-Valencia do Sil); Valdegodos (Valdegodos-Vilamartín). 
Petroglifos de Arcos: Descubertos polo amigo José Fernández Pérez no ano 1982. Presenta coviñas, círculos concéntricos, espirais, labirinto e serpentiformes. As gravuras de Arcos e Penasdauga foron elaboradas en conglomerado, usando terra vermella e cantos rodados. 
Petroglifos do Bosque: Os motivos aparecen gravados sobre conglomerado. Represéntanse coviñas unidas por sucos que non definen ningún motivo claro e por círculos. 
Petroglifo do Castelo: Gravura dun posible bóvido sobre lousa atopado no castro do mesmo nome. 
Petroglifos de Penas da Auga: As rohas onde aparecen os gravados atópanse nunha zona de penichaira situada na terraza Terciaria do río Sil. Estas rochas de orixe sedimentaria, denominadas conglomeráticas, están compostas por areas finas e cantos rodados de mediano tamaño soldados con óxido de ferro, o que fai que estes petroglifos sexan novedosos a respecto da meirande parte dos galegos. Esta estación está formada por un afloramento rochoso a ras de chan, en pedras que foron desprazadas e arrincadas con motivo do cultivo de viñedos. Os motivos representados son coviñas unidas por sucos, círculos que enmarcan cruces e círculos concéntricos. A técnica utilizada para a súa execución semella que foi cun instrumento puntiagudo, observándose un picoteado no fondo dos sucos que presentan un perfil en U profundo. 
Petroglifos do Teso dos Castelos: Medieval. Situados na ladeira dun monte, a 1.140 metros de altitude. A rocha é de natureza pizarrosa, con coviñas e cruces latinas.
 
 


 

VILAR DE BARRIO
San Pedro (Vilar de Barrio).
Petroglifos de San Pedro: Círculos simples con cazoletas.

VILARDEVÓS
Petroglifo do Castelexón (Vilarello): Dado a coñecer por Bruno Rúa. Sen Inventariar. Pena con trece coviñas.
Petroglifo do Salto do Cabalo: En Penas Libres, parroquia de Arzádegos, petroglifo de época medieval que, antes de ser destruído cando a construción da actual estrada, tiña gravadas unhas ferraduras. 
O Penedo Furado ou A Ermida (A Frairiña-Trasigrexa): A 940 metros de altitude. Posible xacemento. No sitio hai unha capela derruída que estivo adicada ao San Mamede. Lugar cultural que puído ser utilizado na Idade do Bronce (Penedo Furado) e na Idade Media (capela). Na vertente SL hai un lugar coñecido como As Sepulturas. Asociado a lendas de mouros que baixaban a unha fonte situada na ladeira. Cóntase que os veciños vían a diario roupa tendida a secar, pero nunca a quen a colgaba. Tamén se contan historias de encantamentos.

XINZO DE LIMIA
Caneiro e O Milleiro (Gudín); As Pías dos Mouros (Novás).
Petroglifos do Caneiro: Tres penas con coviñas e unha máis con coviñas, círculos con coviña central, algunhas coviñas unidas por sucos.
Petroglifos do Milleiro: Catro rochas con cazoletas.
Machado do Mosteiro de Ribeira: Machado plano de talón truncado e lados cóncavos datado entre o 1600-1400 a.C.

XUNQUEIRA DE AMBÍA
Padroso (A Abeleda); Areás, Monte Gándara e a Pousa (Armariz); Fontiña das Mouras, O Cobrón con Alas e A Pedra do Sol (Cerdeira-A Graña); Outeiro da Cruz (Xunqueira de Ambía).
Petroglifos de Areás e A Pousa: Cazoletas documentadas por J. Antonio Gavilanes no ano 2013.
Petroglifos de Cerdeira: Na ladeira do castro, Rivas Quintas sinala a presenza de nove grupos. Coa axuda dun veciño localizamos os coñecidos como a Pedra do Sol e o Cobrón con Alas con gravuras de círculos concéntricos con e sen coviña central, cazoletas e un serpentiforme de 1,5o metros de longo.
Petroglifos de Padroso: Inédito. Novo petroglifo descuberto por José Antonio Gavilanes. Dúas rochas con cazoletas, algunhas unidas por sucos, situadas preto da entrada á poboación de Padroso.
José Antonio Gavilanes informoume dun petroglifo con cazoletas e círculos concéntricos entre Marzás (Ponte Ambía-Baños de Molgas) e Salgueiros (Armariz-Xunqueira de Ambía).
Petroglifos do Monte Gándara: Coviñas. Localizado por J. Antonio Gavilanes.




XUNQUEIRA DE ESPADANEDO
Bolo de Pardela (Zarciños-Niñodaguia); Paradela (Zarciños-Niñodaguia); Casar de Nino (Casar de Nino-Pardeconde-Os Pensos); O Cachón (Lamadavella-Ramil). 
Petroglifos Bolo de Paradela: Inéditos. Localizados por J. A. Gavilanes. Máis dunha ducia de coviñas de entre seis e dez centímetros de diámetro. 
Petroglfios de Paradela: Inéditos. Localizados por J. A. Gavilanes. Tres coviñas de catro centímetros de diámetro.  
Petroglifos de Casar de Nino: O día 17 de maio de 2010, José Antonio Gavilanes descubriu uns petroglifos, inéditos ata o de agora, no lugar coñecido como Casar de Nino, formados por cazoletas e círculos concéntricos insculpidos sobre tres rochas. O achado foi comunicado ao servizo de Patrimonio en Ourense quen xa os incluíu no seu catálogo.
Petroglifos de O Cachón: Coviñas. Informantes: José Antonio Gavilanes, de Ponte Ambía (Baños de Molgas) e Juan José Ferreño, de Pardeconde (Esgos).



Xabier Moure
Petroglifos de Galicia/Galiza (Provincia de Ourense)
o noso patrimonio